به نام خدا<?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />

ويژگي هاي طبيعي نواحي قطبي

 

مفاهيم:                                                                                                               

 

قطب شمال                                    Arctic

 

قطب جنوب                                  Antarctic

 

آب و هوا                                              Climate                                                   

خورشيد نيمه شب        Midnight-sun                                    

 

سيرك يخچال                         Glacier

 

كوه يخ                                                        Iceberg

 

زمين يخ زده                         permaferost        

 

جايگاه خرس             Oklavic           

 

جايگاه انسان                                  Inovic

 وسعت خشكي ها و دريا ها در دو ناحيه ي قطبي شمال و جنوب يكسان نيست. حدود نواحي قطبي به وسيله ي مدارهاي شما لگان ( ناحيه ي قطبي شمال) و جنوبگان ( ناحيه قطبي جنوب ) مشخص مي شود عرض جغرافيايي اين مدارها چند درجه است؟

در شكل1كتاب هر يك از مدارها به صورت يك دايره ديده مي شود . مركز هر يك از اين دايرها نقطه ي قطبي است

شما لگان( ناحيه قطب شمال ): پهنه ي است كه قسمت اعظم آن اقيانوس منجمد شمالي در بر گرفته است و تنها قسمتهاي از شمال اروپا ، آلاسكا ، سيبري ، كانادا و جزيره بزرگ گرينلند. در داخل اين ناحيه قرار دارد بيشتر از اين منطقه در ميان آبهاي سرد محصور است.

 

جنويگان( ناحيه ي قطب جنوب): به صورت يك قطعه خشكي تقريباً مدور در جنوبي ترين قسمت كره زمين قرار گرفته است به جزيره باريكي كه از اين سرزمين جدا شده و به سمت آمريكاي جنوبي كشيده شده است پالمر نام دارد.  در شبه جزيرة پالمرخليج هاي وجود دارد  كه به نام كاشفان آنها راس ودل نام گذاري شده اند.

 

موضوع : آشنايي بيشتر با ( قاره قطب جنوب )

قاره قطب جنوب يكي از دور افتاده ترين خشكي هاي زمين است كه حدود 200 ميليون سال قبل بخشي از قارة گندوانا بوده است ، مساحت آن نزديك به 14 ميليون كيلومتر مربع است و از دايرة 60 درجه عرض جنوبي آغاز مي شود و نقطه قطب جنوب در مركز آن قرار گرفته است قسمت اعظم اين سرزمين فلاتي مرتفع و متراكم است كه از برف و يخ پوشيده شده و سنگ عريان در برخي سواحل و يا در كوهستان هايي ديده مي شود كه از زير يخ خارج شده اند. در اين قاره سلسله جبال متعددي چه در حواشي قاره و چه در مركز قطب وجود دارد كه برخي از قله هاي اين كوهها مثل قله ي ماركهام تا 4580 متر ارتفاع دارد . اين قاره مرتفع ترين قارهاي زمين است. 95 درصد سطح آن از لايه هاي يخ به به قطر متوسط 2 كيلومتر پوشيده شده ، قطورترين لايه يخ در اين منطقه 8/4كيلومتر ضخامت دارد. با تراكم آهسته برف در طول ميليون ها سال ، كلاهك يخي امروزه قطب جنوب به ضخامت تقريباً 2 كيلومتر رسيده است. اين كلاهك يخي 98 درصد از جرم قطب جنوب را تشكيل مي دهد و حجم آن به 30 ميليون كيلومتر مكعب مي رسد

آب و هوا : فسيلهاي ريز دريايي وبقاياي گياهان اين قاره شواهدي بر اين امر هستند كه آب و هواي قطب جنوب در گذشته از اعتدال بيشتري برخوردار بوده است. در فاصلة 1600 كيلومتر از سواحل قطب جنوب يا آبهاي قطبي با آبهاي گرمتر شمالي برخورد مي كنندو اندكي از سختي آب و هواي قطبي جنوب كاسته مي شود. پوشش برفي سطح اين قاره حدود 80 تا 90 درصدتشعشعات دريافتي از خورشيد را به فضا بر مي گرداند. پديده انعكاس وزش بادهاي قوي رد قطب جنوب بر سرماي منطقه از زمين مي افزايند اين بادها بادهاي كاتاباتيك ( يا بادهاي فرود آينده )هست كه بر اثر حركت ، حركت هواي از  جو فوقاني از مدارات به سوي قطب جنوب مي آيد و به هنگام رسيدن به نواحي قطبي جنوب قسمت اعظم رطوبت خود را از دست داده و هوا ربه شدت سرد مي نمايد.

رطوبت بسيار كم موجود در اين حالت به صورت يخچال در آمده و يا به طور نسبتاً ملايمي به نواحي مركزي فلاتهاي قطب جنوب مي رسد پس مانندجريان هواي سردي كه پس از باز شدن در يخچال به خارج جريان مي يابد به سوي نواحي پست اطراف قطب جريان يافته و به تدريج بر سرعت آن

افزوده مي شود و در سواحل به حداكثر خود مي رسد. سرعت اين بادها گاه به 300 كيلومتردر ساعت مي رسد ميزان بارندگي سالانه 120 ميليمتر تخمين زده مي شود و در نواحي مرتفع مركزي قطب جنوب ميزان متوسط بارش 50 ميليمتر است.

حداقل درجه حرارت مطلق ثبت شده در روي كره زمين بر مدار 78درجه جنوبي و در ايستگاه وستوك در قاره ي قطب جنوب بوده است در 21 ژونية سال 1983 دماي هوا در اين ايستگاه به 89 درجه زير صفر مي رسد. و چون در چنين درجه برودتي هر مايع يخ مي بندد تحقيقاتي توسط دانشمندان قطب شناس در اين زمينه صورت گرفته است كه قطر يخ در زير اين ايستگاه به 3700 متر مي رسد. و چون در چنين درجه برودتي هر مايع يخ مي بندد تحقيقاتي توسط دانشمندان قطب شناس در اين زمينه صورت گرفته است.

سراسر منطقه قطب جنوب مانند قطب شمال داراي دو فصل است شش ماه شب از ابتداي آوريل تا آخر ستپامبر( از 13فروردين تا 8مهر) شش ماه روز (فقط فقط قطب) از ابتداي اكبر تا آخر مارس (از 9مهر تا 12فروردين)

در اين قاره ميكروب وجود ندارد، باكتري پيدا نمي شود و چيزي نمي پوسد زيرا سرما هر چيز را همان گونه كه هست نگه ميدارد. در سال 1942ميلادي افراد يك هيت اكتشافي غذايي باقي مانده از سال 1912 از افرادكاپيتان اسكات را با همان تازگي و طعم و مزه باقي مانده بود پيدا كردند و خوردند.

زندگي گياهي و جانوري

در مناطقي كه خاك و رطوبت كافي است خزه و جلبك وجود دارد در شبه جزيره قطب جنوب دو گونه گياه گلدار يافت مي شود  

زندگي گياهي در نواحي قطبي و اهميت آنها

در نواحي قطبي با توجه به شرايط طبيعي محيط ، اغلب نباتاتي مي رويد كه داراي عمر و قد كوتاهي هستند ولي در ايامي از سال كه روزها طولاني است و دماي هوا چند درجه اي بيش نيست افزايش مي يابد مخصوصاً در منطقة قطب شمال بوته هاي به ارتفاع 16 تا 30 سانتي متر امكان رويش پيدا مي كنند.

تنها گياهي كه در ناحيه قطبي جنوبي پيدا مي شود خزهاي كوچكي هستند كه بر روي سنگها و شنهايي كه در تابستان به تدريج از ميان يخ ها آشكار مي شود ،مي رويند. در قطب شمال ، سرزمين وسيع به نام توندرا وجود دارد با ذوب يخ ها در بهار شاهد رويش گياهاني مانندخزه، گلسنگ و بعضي گياهان گلدار كه به ندرت مي رويند ، هستيم

در قطب شمال ، سرزمين وسيع به نام توندرا وجود دارد با ذوب يخ ها در بهار شاهد رويش گياهاني هستيم

زندگي جانوري در قطب ها و اهميت آن

در هيچ يك از قطب هاي كره زمين حيات جانوري چندان پر رونق نيست ولي در زندگي در قطب شمال تنوع بيشتري ديده مي شود.

جانوران منطقه قطبي نقش ارزنده ايي در چرخه حيات اين مناطق دارند.

گوشت ، پوست ، پشم ، چربي ، استخوان و ديگر قسمتهاي بدن آنها هر يك به شكلي نيازهاي ساكنان را برآورده مي سازد. جانوران بزرگ مانند خوك آبي ، وال ها و خرس هاي قطبي ( كه جزء پستانداران خون گرم مي باشد ) وجود دارند و پوست ضعيفي مانند عايق  براي بدن آنها است كه دماي بدنشان را در حد ثابت در طول سال نگه مي دارد.

در حاشيه منطقه قطبي شمال حيوانات چون خرس ، روباه و انواع گوز در خشكي و انواع وال فك يا سيل ، شير دريايي ، اسب آبي و انواع ماهيان در دريا زندگي مي كنند.

در آبهاي اطراف قطب جنوب علاوه بر انواع پنگوئن و شير ماهي كه عمده ترين جانوران اين ناحيه محسوب مي شوند انواع وال ماهي مثل فين ، فك ، خرچنگ و كريل ( جانور پروتين دار ) يافت مي شوند، جانوراني كه در برف و يخ قطب شمال و جنوب زندگي مي كنند براي تغذية به دريا    وابسته اند.

اقيانوسها ي سرد به دليل وجود پلانگتون ها كه اولين حلقه زنجيرة غذايي هستند و آنها غذاي ميگوهابي به نام كريل مي باشد داراي ارزش زيادي هستند جانوران اين نواحي در كنار ساحل زندگي مي كنند. و جالب اينكه در بدن بسياري از گياهان و جانوران ساكن مناطق سرد نوعي ماده شيميايي ضد انجماد وجود دارد كه شبيه مايعي است كه به عنوان ضد يخ در اتومبيل استفاده مي شود.

برخي از انواع كرم ها و حشرات ريز را نيز در قطب جنوب مي توان يافت. مهمترين جانورانقطب جنوب را نيز در قطب جنوب را شير درياي و پنگوهن ها تشكيل مي دهد و در آبهاي اطراف ان انواع نهنگها و ماهي ها و نوعي جانور پروتئين دار به نام كريل وجود دارد پنج گونه پرنده دريايي كه قدرت پرواز ندارند در قطب جنوب زندگي و در طول زمستان زير يخ زندگي مي كنند تنها پستاندار قطب جنوب شير دريايي است كه وزن آن گاه تا 410 كيلو گرم مي رسد و در تمام طول زمستان زير يخ زندگي مي كند و داراي انواع مختلف است. خطرناك ترين حيوان قطب پلنگ دريابي است. امپراطور قطب پنگوئن نيز داراي وزني برابر با 36 كيلو گرم و قدي گاه تا 120 سانتيمتر است.

منابع ثروت قطب جنوب   

 1ـ وجود ذخاير عظيم اهن زغال سنگ و فلزاتي مانند مس، كرم، نيكل،سرب،طلا،نقره،منگنز، كبالت

2 ـتخمين ذخاير نفت تا 45ميليارد شبكه و ذخاير گاز تا 115 ميليارد مترمكعب

3 ـمنابع درياي مانند ماهي و كريل

منابع :

1- national Geographie magaxine  , april1987.washingt9n d.c

pp538 – 549 < aditionaimap .

   - Encyclopedia pfthe  woril . hamlyn  pub  loxdon (1973) . pp . – 236 . 240 2

آب و هواي  نواحي قطبي

ويژگهاي چون سرماي شديد. بارش كم و وزش بادهاي سرد دائمي آب و هواي نواحي قطبي را از ساير نواحي جهان متمايز مي سازد:

سرماي شديد و دائمي

مهمترين اب و هواي قطبي وجود سرماي شديد در تمام طول سال است. علت اصلي اين پديده آن است كه نواحي قطبي انرژي كمي را از خورشيد دريافت مي كنند. وجود پوشش برف و يخ در سطح زمين موجب بازتاب قسمت عمده ي انرژي تابشي و در نتيجه تشديد سرما مي شود.

فشار زياد و خشكي هوا

در نواحي قطبي، سرماي شديد باعث فشار زياد هوا وكاهش ميزان بخار آب موجود در جو ( آتمسفر) مي شود؛

در نتيجه، در اين نواحي ميزان بارندگي كم است.

آيا مي توانيد دليل كم بودن بخار آب را در اين نواحي ذكر كنيد؟

همان طور كه مي دانيد، هواي سرد، رطوبت كمتري را در خود نگه مي دارد.هواي سرد قطبي نيز به دليل سرماي هوا به سرعت متراكم مي شود و بارشهاي ناچيزي را به شكل برف ظاهر مي سازد

تداوم سرما موجب انباشت برف در طول هزاران سال شده و توده هاي از يخ و برف دائمي را در اين نواحي ايجاد كرده است.

 

بادهاي سرد و خنك قطبي

هواي نواحي قطبي سنگين و پر فشار است هواي پر فشار با حركت به سمت عرض هاي پايين موجب وزش بادهاي سرد و خشك مي شو.اين بادها كه به بادهاي قطبي موسوم اند، هواي سرد را به نواحي معتدل منتقل مي كنندتوده هاي هواي سرد به هنگام پيشروي به سوي عرض هاي پايين تر با هواي معتدل و مرطوب برخورد كرده و به علت سنگين بودن، ضمن لغزش به سمت پايين هواي مرطوب را وادار به صعود مي كنند هواي كه به سمت بالا مي رود سرد مي شود و پس از آنكه به درجه اشباع مي رسد متراكم مي شودو موجب ريزش هاي جوي به ويژه برف مي شود.

قطب ها در حال تغيير

گرم شدن قطب ها و ذوب يخ ها : دماي متوسط زمين طي صد سال گذشته نسبت به ده هزار سال قبل افزايش يافته است. اگر افزايش دما به همين ترتيب ادامه يابد ، شايد جهان در قرن بيست و يكم با مسايلي چون آب شدن يخ هاي قطبي بالا آمدن آب ، اقيانوس هاو به زير آب رفتن بخشي از خشكي ها روبرو شود.

آهنگ فصلي در نواحي قطبي

در ناحية قطب شمال روز اول تير ماه بسيار طولاني است و خورشيد 24 ساعته تمام بالاي افق باقي مي ماند. در اين حالت هر چه به طرف قطب شمال پيش برويم خورشيد روزهاي بيش تري در آسمان مي ماند و در نقطة قطب شمال ، خورشيد مدت 6 ماه در آسمان است و دور افق مي چرخد و غروب نمي كند.به همين دليل شبهاي قطبي به ويژه نواحي قطبي نزديك به نقطه قطبي ، شب كامل نيست بلكه به دليل اين كه خورشيد تنها كمي پايين تر از افق قرار دارد مقداري روشنايي در آسمان ديده مي شود. طولاني ترين روز در ناحيه ي قطب شمال و در مدار 66درجه و 33دقيقه ، روز اول تير است . در اين روز مردم ساكن اين نواحي خورشيد را در تمام 24 ساعته و حتي نيمه شب در بالاي افق مي بينند. اين پديده را خورشيد نيمه شب مي نامند. درست در همين زمان در

ناحيه ي قطبي جنوب ( و در مدار 66درجه و 333دقيقه ) يك شب 24 ساعته حاكم است و در اين  مدت خورشيد در آسمان ظاهر نمي شود. تغيير فصول در نواحي قطبي با تغييرات زياد طول روز و شب همراه است. هر چه از نقطه قطب با 6ماه روز يا 6ماه شب به سمت مدارهاي قطبي پيش مي رويم، از تعداد روزهاي 24ساعته يا شب هاي 24 ساعته كاسته مي شود. چنان كه در نقاط واقع بر مدارهاي قطبي 66درجه و 33دقيقهتنها يك روز يا يك شب 24ساعته در طول سال وجود دارد.         

شفق قطبي ـ كه به آن سپيده ي قطبي نيز مي گويند. يكي از باشكوه ترين پديده هاي طبيعي است كه به رنگ هاي سرخ ، زرد ، سبز ، آبي  و بنفش در آسمان نواحي قطبي ديده مي شود.سپيده جوي به صورت شعاع هاي نور ، پرده ها ي آويخته و مناظر  زيباي ديگر ديده مي شود.اين پديدهدرارتفاعين 50 تا 950 كيلومتري روي مي دهد.به عقيده ي پژوهشگران ، عامل ظهور يان پديده الكترون و پرتون هاي سريع السير صادر شده از خورشيدند كه تحت تاثير ميدان مغناطيسي زمين به جانب نواحي قطبي روانه مي شوند. اين ذرات كه داراي بار الكتريكي هستند. پس از برخورد با مولكولهاي جو تحريك ميشوند و از آنها نور ساطع مي گردد.

 

/ 0 نظر / 51 بازدید