ساعت ۱٢:٠۸ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٤/٤/۱٩  کلمات کلیدی:

درس دهم : زندگی در نواحی قطبی زمین (انسان در قطب)
هدف کلی
آشنایی با نحوه ی زندگی انسان در نواحی قطبی از دیرباز تاکنون و چگونگی تطبیق و بهره برداری با محیط

هدفهای جزیی
1. آشنایی با کاشفان نواحی قطبی
2. آشنایی با زندگی اسکیموها در شمالگان
3. آشنایی با شمالگان امروزی و زندگی مدرن
4. آشنایی با نحوه ی استقرار جمعیت در نواحی قطبی
5. آشنایی با توانهای محیطی نواحی قطبی
6. آشنایی با گردشگران و جاذبه های گردشگری نواحی قطبی
7. مشکلات زندگی در نواحی قطبی و چشم انداز آینده آن
8. توسعه و تعمیق اطلاعات دانش آموزان از زندگی انسان در قطب باIT و دسترسی به اطلاعات جدید و به روز از آن

هدفهای رفتاری : دانش آموزان پس از پایان درس باید بتوانند : با استفاده از ICT به اهداف زیر رسیده و با استفاده از متن، تصویر ، رسم جدول و نمودار و مدل در صورت امکان آنها را ذخیره نمایند.
1. کاشفان مهم قطب را نام ببرند و ارزش کار آنها را توضیح دهند. (حداقل 4 مورد) 
2. نحوه ی زندگی سنتی اسکیموها در قطب شمال را با زندگی امروزی مقایسه نماید. 
3. زندگی انسان مدرن در قطب شمال را با زندگی اسکیموها مقایسه کنند. (حداقل در 4مورد)
4. حداقل 4 مورد از توانهای محیطی نواحی قطبی را نام ببرند.
5. استفاده از انرژی درون گرمایی زمین و تأثیر آن بر نواحی سرد را توضیح دهند. (با رسم و یا ارائه شکل و مدل)
6. حداقل 2 مورد از تأثیر جریانهای گرم دریایی را در تعدیل آب و هوای قطبی شمال را تحلیل نماید. 
7. منابع طبیعی نواحی قطبی که از راه صید و شکار تأمین میشود را نام ببرند. (حداقل 2 مورد)
8. منابع و معادن مهم نواحی قطبی را نام ببرند. (از قطب شمال و جنوب به تفکیک هرکدام 2مورد)
9. علت اهمیت قطب جنوب را توضیح دهند. (حداقل 4 مورد)
10. جاذبه های توریستی نواحی قطبی را نام ببرند. (قطب شمال و جنوب به تفکیک هرکدام 4 مورد)
11. با توجه به اطلاعات داده شده تصور شما از آینده مناطق قطبی چیست؟ (حداقل به 2 مورد اشاره شود)
12. امروزه در مناطق قطبی برای بهبود زندگی با در نظر گرفتن نگرش توسعه پایدار نسبت به استفاده از منابع آن چه می کنند؟
مطالب و اطلاعات تهیه شده با استناد به کتاب جغرافیای 2 جهت تدرسی درس دهم توسط دبیر که در مستند تهیه شده با Flash آماده گردیده است.
وضعیت اکتشافات د ر قطبین کره زمین
زمان ورود
قطب جنوب
قطب شمال
ملیت
نام کاشف
17

*
انگلیسی
دیویس
17
*
*
اسکاتلندی
راس
18
*

آمریکایی
پالمر
18
*

روسی
بلینگهسوزن
19
*

اسکاتلندی
ودل
19
*

فرانسوی
دورویل
19
*

آمریکایی
ویلکس
19
*

نروژی
بورکگرونیک
19
*

انگلیسی
اسکات
19
*

آلمانی
فیلکنر
19

*
نروژی
نانسن
20
*

انگلیسی
ادوارد هفتم
20
*

انگلیسی
شکلتن
20
اولین کاشف سرزمین جنوب
*
نروژی
آموندسن
20
*

استرالیایی
ماویسن
20
* سفر با هواپیما

آمریکایی
اولین برد
20
*

استرالیایی
ویلکنز
20

*
آمریکایی
الزورت
 مآخذ استخراج جدول : آسیموف- ایزاک- ترجمه محمودی محمد- قاره قطب جنوب - 1371

زندگی انسانها در نواحی قطبی
زمان دقیق ورود اولین انسان به نواحی حاشیهای قطبها معلوم نیست اما اولین اکتشافات در زمینهاسرار قطبها و ننقاط مرکزی آنها از اوایل قرن بیستم آغاز شد. آنها ابتدا با سورتمههایی که سگها آنها را می کشیدند جابجا می شوند سپس با کشتی و امروزه به وسیله هواپیما بر فراز آن پرواز میکنند.
در ناحیه قطبی شمال، مخصوصا در شمال غرب قاره اروپا، بیشترین تجمع انسانی ( نسبت به سایر نقاط قطب) وجود دارد. از مشهورترین ساکنان اولیه ناحیه شمال" اسکیموها " ( گوشت خام خوار) میباشند. اسکیموها در بعضی فنون بسیار پیشرفتهاند، به خصوص در ماهیگیری، دریا نوردی، ساختن قایقهای سبک وتهیه لباسهای گرم. شیوه و محل زندگی آنان متناسب با فصل تغییر میکند. در زمستان درکلبههای یخی نزدیک ساحل زندگی میکنند و به شکار شیر دریایی و نهنگ میپردارند و در تابستان زیر چادر و در کنار رودها اقامت میکنند، ماهی آزاد میگیرند و گوزن شمالی شکار میکنند.
بیشتر قبایلی که در منطقه قطبی زندگی میکنند، فرهنگ اصیلی دارند. زندگی در کلبههای یخی یا ایگلو در زمستان و چادرهایی مخروطی در تابستان شکار و پرورش گوزن و مفاهیم مذهبی که بر اساس دو گانگی میان تابستان مذکر و زمستان مونث است جزئی از این فرهنگ تلقی می شود.
در منطقه قطب جنوب انسانی زندگی نمیکند. ساکنان آن در واقع محققان و پژوهشگران هستند که از ملیتهای مختلف تشکیل شدهاند و به طور موقت برای انجام امور علمی و تحقیقاتی به این منطقه میآیند. کل جمعیت جنوبگان در فصل تابستان بیش از 700 نفر( به جهت تحقیقات و مطالعات) و حدود 500 نفر در فصل زمستان( دوره استراحت اجباری) اقامت دارند. و هر ساله به تعداد آنها اضافه میشود.
در شهرهای جدید قطبی مانند شهر اینویک مهندسان میان زمین یخبندان و اتاقهای گرم فضایی خالی ایجاد کردهاند که از آب شدن طبقهی یخ جلوگیری میکنند. در ساختمانهای کوچک نیز به جای پایه از یک فرش سنگ ریزه به قطر نیم متر استفاده شده است که با عبور جریان هوا در میان آن گرمای ساختمان حفظ میشود. مجاری فاضلاب و لولههای آب آشامیدنی بالاتر از سطح زمین است و در محفظههایی است که آب داغ از آن می گذرد و گرمای موجود مانع انجماد مجاری فاضلاب و لولههای آب آشامیدنی میشود.( برای انتقال نفت نیز از این پایهها استفاده میشود) برای ساختن جادهها طبقه یخبندان را با خس و خاشاک میپوشانند و روی آن را با سنگ فرش می پوشانند. در ساختمان فرودگاه نیز از سنگ فرش به قطر چند متر و با استحکام زیاد استفاده میکنند.

توانهای محیطی نواحی قطبی
سرزمینهای قطبی از بسیاری از امکانات وتوانهای محیطی برخوردارند از جمله آنها:
1- انرژی گرمایی درون زمین: انرژی درون زمین بسیار زیاد است. اگر با احتیاط از گرمای درون زمین استفاده کنیم انرژی زیادی به دست خواهیم آورد، بدون اینکه به زمین صدمه بزنیم. این گرما طبیعی است و چون برای بدست آوردن آن از انواع سوخت استفاده نمیشود، هوا را نیز آلوده نمیکند. آب گرم درون زمین مواد شیمیایی زیادی دارد که باعث صدمه به لولهها میشود که برای جلوگیری گرمای آب زیر زمینی را به آبی می دهند که مواد شیمیایی نداردو سپس استفاده میکنند.
2- جریانهای گرم دریایی: آبهای گرم مناطق حاره منشا جریانات گرم دریایی هستند که با حرکت به عرضهای بالا وارد مناطق قطبی میشوند ودر مسیر حرکت خود، دمای اطراف خود را افزایش میدهند. این ویژگی آب و هوایی، قابلیتهایی را در نواحی قطبی به وجود میآورد. وجود این جریانهای گرم باعث افزایش دما در مقیاس کوچک، افزایش اکسیژن محلول در آب و در نتیجه، جذب دستههای عظیم ماهی و پیشرفت صنعت ماهیگیری در دریای شمال شده است. مانند جریان دریایی گلف استریم که در کناره غرب شبهجزیرهی اسکاندیناوی تا دریای بارتز در شمال را تحت تاثیر قرار میدهد.
3- صید و شکار: به دلیل شرایط زیستی خاص در آبهای نواحی قطبی جانوران ویژهای مانند سیلها (فکها)، والها، خوکهای دریایی در این مناطق زندگی میکنند. این جانوران منبع مهم تامین پروتئین و مواد دارویی ساکنان این مناطق به شمار میآیند.
4-  منابع و معادن: از دیگر توانهای محیطی نواحی قطبی، وجود منابع  عظیم طبیعی است که میتواند زمینه فعالیتهای اقتصادی و جذب جمعیت را فراهم سازد. برای مثال، بزرگترین تشکیلات زغالسنگی جهان در کوههای سراسری قطب جنوب قرار دارد. مسایل و مشکلات مربوط به فناوری، سیاستهای بین المللی و محیط طبیعی سخت قطب جنوب استفاده از ذخایر با ارزش آن را محدود ساخته است.همچنین از سال 1977 استخراج نفت در نواحی شمالی ایالت آلاسکای امریکا شروع شده است. البته این عمل با مخالفت شدید سازمانهای زیست محیطی روبرو شدهاست. همچنین استخراج طلا در آلاسکا والماس در نواحی اطراف رودخانهی " لنا" در سیبری، که در گذشته انجام میشد همچنان ادامه دارد. در نواحی شمالی کشور نروژ واقع در شبهجزیرهی اسکاندیناوی نیز از معادن غنی سنگ آهن بهره برداری میگردد. علاوه بر آن از سال 1900 میلادی، سوئدیها از معدن آهن" کرونا" وسپس از ذخایر غنی زغال سنگ، واقع در جزایر اسپیتزبرگن، استفادهی شایانی میبرند. غیر از نمونههایی که ذکر گردید، فلزات و مواد معدنی دیگری از جمله اورانیوم، آلومینیوم، تنگستن، قلع، شیشه معدنی( سنگ طلا) ، مس، سرب وروی در منطقهی قطب شمال قابل استخراج است. ذخایر عظیم نفتی قطب جنوب را در حدود 45 میلیارد بشکه و ذخایر گاز طبیعی آن را تا 15 میلیارد متر مکعب تخمین زدهاند. انواع زغال سنگ به وفور در ارتفاعات قطب جنوب یافت میشود. وجود فلزاتی مثل آهن، طلا، مس، سرب، قلع، نیکل، منگنز، پلاتینیوم، تیتانیوم و کروم در زیر تودههای عظیم وضخیم یخهای جنوب به اثبات رسیدهاست.
5- ارزش علمی اهمیت قطب جنوب: پژوهشگران توانستهاند با حفاری لایههای عظیم یخ قطبی درباره تاریخچهی تحولات آب و هوایی این منطقه، ترکیبات جو در طول هزار سال قبل، فعالیت آتشفشانها و میزان مواد شیمیایی موجود در روی کرهی زمین( قبل از آن که آلودگیهای جدید وجود آیند) اطلاعاتی کسب کنند، به همین دلیل و نیز به دلیل ارزشهای بالقوهی دیگر این قاره، کشورهایی که در جنوبگان فعالیت بیش تری دارند این ناحیه را بین خود تقسیم کردهاند. در این میان سهم دولت استرالیا بیش از دیگران است.
6- ذخایر آب شیرین: با افزایش برف و تراکم تدریجی آن بر روی مناطق قطبی طی میلیونها سال بزرگترین ذخایر آب شیرین برای موجودات زندهی کرهی زمین به وجود آمده است. از کل آب شیرین منجمد روی زمین 86% در قاره قطب جنوب 10% آن د ریخچالهای گرینلند و 4% بقیه در یخچالهای ایسلند، ارتفاعات آلپ وسایر نقاط انباشته شده است.

مشکلات زندگی در نواحی قطبی
شرایط خاص طبیعی مناطق قطبی، علی رغم، وجود ابزارهای نوین و فناوریهای پیشرفته، همواره موجب میشود حضور انسان در این مناطق با مخاطراتی همراه باشد از جمله آنها:
1- سرمای شدید هوا: کمترن دمایی که تا به حال در کرهی زمین ثبت شده دمای c80- در شمال مدار قطبی شمال و در ناحیهای به نام " ورخویانسک" واقع در سیبری روسیه بوده است. گاهی اوقات دمای قطب جنوب حتی به c90- هم رسیده است. در چنین برودتی نظم دستگاهای الکتریکی و الکترونیکی مختل میشود. مایعات یخ میبندد و حتی برخی از فلزات درست مثل شیشه خرد میشوند.
2-  کوههای بزرگ یخی شناور: ورود یخچالها به آبهای سواحل و شکسته شدن آنها د رقطعات بزرگ که به" آیسبرگ" معروفند محدودیتهای عمدهای را از نظر رفت و آمد کشتیها به وجود میآورند، گر چه از طرفی به عنوان یک منبع آب شیرین برای دنیا امروز قابل توجه است.
3-  وجود دو دوره طولانی روشنایی و تاریکی در هر قطب: چنین شرایطی سبب میشود که انسان نتواند چنانکه در سایر مناطق کره زمین به آن عادت کرده و فعالیتهای روزانه خود را به روال معمول ادامه دهد.
4-  انعکاس شدید نوری(آلبدو): وجود پدیده آلبدو باعث اشکالاتی در تهیه عکسهای هوایی و شناسایی نواحی قطبی میگردد. این حالت به علت رنگ سفید یخها و برفها است.
5-  مشکلات اقامت و فعالیتهای انسان در نواحی قطبی: محدویتهای استفاده از وسایل موتوری به دلیل نبود جاده یا گودالها و شکافهای متعدد در سطح سرزمینهای یخی و هم چنین عدم اطلاع لازم از مناطق سست و آسیبپذیر باعث دشواریهای عدیدهای میشود؛ و حتی استفاده از سگهای سورتمه و اسب را نیز محدود میسازد.
6-  کولاک و طوفان شدید که باعث تغییر سریع توپوگرافی منطقه است.
7-  بالا بودن ضریب احتمال سقوط هواپیما و بالگردها در اثر جریان شدید هوا.
8-  شدت یافتن اثر گلخانهایی و مشکلات حاصل از نازک شدن لایه ازن در اتمسفر فوقانی( لایه استراتسفر) قطب جنوب.
9-  دور بودن از دسترسی به مناطق و عدم تعادل بین شب و روز که تحمل جسمی و روحی برای اقامت در این سرزمین را کم میکند.

جاذبه های قطب و گردشگری درآن :
گردشگری یکی از قابلیتهای نواحی قطبی است که اخیرا به آن توجه زیادی شده است. جهانگردی تجاری در قطب جنوب از سال 1917 شروع شد اما فعالیت جدی در این زمینه ازسال1961 با ورود اولین کشتی جهانگردی به جنوبگان آغاز شد.
در نواحی قطبی مناظر و چشماندازهای منحصر به فرد به وفور یافت میشود. علاوه بر این پارکهای طبیعی و شکارگاهای بین المللی نیز احداث شده است که هر ساله تعداد زیادی از دوستدارن طبیعت و علاقهمندان به زیباییهای آفرینش را به خود جلب میکند. چشماندازهای انسانی نیز، هم چون مکانهای تاریخی ساکنان اولیه این نواحی، طرفداران خاص خود را دارد. مثلا در کودیاک ایسلند، که یکی از نواحی قطبی است، آثاری از قرن هجدهم میلادی به جای مانده که محل اسکان یا اقامتگاه روسها بوده است. هم چنینن میتوان به پارک تاریخی در آلاسکا اشاره کرد که درقرن نوزدهم از سوی روسها به عنوان قلعه نظامی مورد استفاده قرار میگرفته است.
هدف بیش تر جهانگردان که به قطب جنوب میآیند، دیدن چشم انداز های زیبای این نواحی مانند شفق قطبی، خورشید نیمه شب، اجتماع زیبای پنگوئن ها و وال ها ی غول پیکر و نیز پایگاههای تاریخی کاشفان اولیه قطب است. اقلیت کوچک ولی روز افزونی از جهانگردان به فعالیتهای دیگر چون پرش با اسکی، کوه نوردی وموج سواری توجه دارند. قطب شمال نیز چشم اندازهای جالبی را فراهم ساخته و موقع نسبی آن به لحاظ نزدیکی به کشورهای اروپایی، آمریکایی، کانادا و روسیه دسترسی به آن را بیشتر امکان پذیر ساخته است.

تصویر آینده قطب را چگونه می بینید؟ ارائه به فراگیر
وجود منابع غنی معدنی و فلزی، ذخایر آب شیرین وانواع انرژی و... در سرزمین های قطبی از یک طرف و پیشرفت روز افزون تکنولوژی در دهههای آینده از طرف دیگر، نوید بخش دگرگونیهای  قابل قبول توام با رشد وتوسعهی صنعتی در این سرزمین هاست. اگر چه لازم به ذکر است از مهم ترین وحیاتی ترین مشکلات زیست محیطی که کرهی زمین به ویژه نواحی قطبی را تهدید میکندیکی مشکل نازک شدن لایه ازن، در نتیجه آزاد شدن گازهای c-f-c  ( کلرو فلو ئو رو کربن) است که در صنایع مورد استفاده قرار میگیرد و دیگری افزایش دمای متوسط آتمسفر کرهی زمین تا حدود c 2 در هر قرن است که حاصل تولید روز افزون دی اکسید کربن است که موجب تشدید اثر گلخانهای میگردد. از پیآمد های این مشکلات پس روی یخچال های طبیعی، تغییرات آب وهوایی و... در کرهی زمین خواهد بود.
تصور شما چیست؟

 

راستی اگر شما در مناطق قطبی زندگی می کردید برای بهبود زندگی خود با نگرش توسعه پایدار نسبت به منابع آن چه می کردید؟


معرفی کتب سودمند جهت مطالعه بیشتر  ارائه به فراگیر
1. فرهنگ گیتا شناسی  (اصطلاحات جغرافیایی) - عباس جعفری- انتشارات گیتاشناسی
2. شایان سیاوش، آشنایی بیشتر با قاره ی ششم ، قاره ی قطب جنوب، مجله رشد آموزش جغرافیا، شماره 13.
3. ئی پرویلیز پویشهای گیتاشناسی (اکتشافات جغرافیایی)، دنیای یخ بسته: ترجمه مهندس عباس جعفری- نشر گیتاشناسی.
4. آسیموف ایزاک جنوبگان، ترجمه ی دکتر علی نوری، نشر دنیای نو، زمستان 1371.
5. اسمیت فرانسیس، جهان یخبندان شمال، ترجمه ی اردشیر زندنیا، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، تهران، 1346.
6. سعیدیان عبدالحسین، مردمان جهان، نشر سعیدیان، چاپ پنجم، 1373.
7. دگانی مایر، نجوم به زبان ساده (جلد 1و2)، ترجمه محمدرضا خواجه پور، انتشارات گیتاشناسی، مهرماه 1369.
8. م-ای-کارتر-کاپیتان اسکات، ترجمه منوچهر ضرابی، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، تهران- 1352.
9. CD-Encarta 2003 (3 عدد) و  CD-Ecarcarta 2004 (5 عدد)
10. کتاب مجموعه پرسشهای جغرافیایی2، اذانی، خانیا، کیان ارثی ، اصفهانی، طاووسی، ربیعی، یوسفیان.

منابع مورد استفاده جهت تدریس به روش IT - (ارائه به فراگیر)
1. کتاب درسی جغرافیای 2 نظری در رشته ی ادبیات و علوم انسانی کد 6/271 چاپ 1380.
2. کتاب درس جغرافیای 2 نظری (رشته ادبیات و علوم انسانی) کد 4/271 چاپ 1382.
3. کتاب راهنمای معلم جغرافیایی 2، کد 385 ، چاپ سازمان پژوهش و  برنامه ریزی آموزشی- 1380.
4. اینترنت برای دریافت تصاویر جدید
5. مجموعه CD - Encarta 2004 - اطلس جهان

آدرسها :
www.Khania.persianblog.ir
www.amiglobe.com نقشه های مفصل قاره ها و کشورها   
 
www.sitesatlas.com/Atlas/PolAtlas/polatlas/htm اطلس کامل جهان     
www.atlapedia.com/ نقشه ها و اطلس ها 
www.mapblast.com/
www.mapsonus.com/
www.national geographic.com/resources/ngo/maps (national geography)نقشه های سازمان
www.cia.gov/cia/publication/fact book ویژگی و موقعیت کشورهای مالک قطب جنوب
www.en.wikipedia.org/wiki/Antarctica موقعیت جغرافیایی قطب جنوب     
www.schools.ash.org.au/elanarah/ آموزش زندگی در قطب 
www.eskimo.com  انسان در قطب 
www.arctic.noaa.gov/detect/human
www.photolib.noaa.gov/people/
http//memory.ioc.gov/cgi-bin/display
محیط زیست در قطب ها   
www.ozone.org
اسناد محیط زیست    www.rtk.net
بانکهای اطلاعاتی محیط زیست   www.oxmol.com/prods/cis
مقالات محیط زیست   www.eco-portal.com
زیست کره     www.biospherics.org
نرم افزارهای رایگان محیط زیست www.ehsfreeware.com
www.Iran miras.ir سازمان گردشگری و میراث فرهنگی کشور       

 

واژگان جهت جستجو:
Maps-Eskimo-Antarctica- Arctic - Glacier - ice Hotel- ice berg- Geotermal موتور جستجوی قطب با واژگان
 انرژی درون گرمایی  کوه یخ شناور     هتل یخی          یخچال       قطب شمال      قطب جنوب        اسکیمو     نقشه ها     

جستجوی سایتها :

www.google.com
www.altavista.com
www.alltheweb.com
www.mamma.com
www.infospace.com
www.excite.com
www.lycos.com
www.looksmart.com
www.internet.com
www.go.com
www.northernlight.com
www.snap.com
www.hotsheet.com
www.parseek.com