ساعت ٤:٥۳ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٤/۳/٢٤  کلمات کلیدی:

مقدمه

روند رو به رشد آلودگي‌هاي محيط زيست در جهان امروز و افزايش بحرانهاي زيست محيطي موجود، مباحث مربوط به اين رشته را در سطوح مختلف بين‌المللي، منطقه‌اي، ملي و استاني در محور برنامه‌ريزي و تصميم‌گيري‌هاي كلان كشور و استان قرار داده است.  لزوم مشاركت همگاني در حفظ محيط زيست ايجاب مي‌كند كه فرهنگ زيست محيطي در بين عموم، گسترش يافته و اقشار مختلف اجتماع از مباحث و مسائل مربوط به محيط زيست آگاهي بيشتري يابند.

در اين ميان يكي از گروههاي مهم اجتماعي كه نقش اساسي در فرهنگ‌سازي و نهادينه ساختن رفتارهاي مثبت و هنجارهاي زيست محيطي در جامعه دارند مادران هستند. اين گروه تأثيرگذار چنانچه از معضلات زيست محيطي موجود اطلاع بيشتري به دست آورند بنا به حس مادرانه و مهر ذاتي به فرزندان خود در حفظ حقوق اوليه نسلهاي آينده مهين وارد عمل خواهند شد و با حركتي فراگير در اصلاح سوء رفتارهاي زيست محيطي فرزندان و نزديكان خود خواهند كوشيد.

مجموعه حاضر گامي كوچك است در تحقق اين هدف بزرگ ، به طور قطع اين گامهاي كوچك در دلهاي بزرگ مادران دورانديش انگيزه‌اي ايجاد خواهد كرد تا دست و انديشه آنان را در پاكسازي و بهسازي محيط و ارتقاي فرهنگ محيط زيست در جامعه به كار اندازد.

 

آب

آب مايه حيات است، زندگي تمام جانداران به آب وابسته است و تمام فعاليت‌هاي انسان هم به آب نياز دارد بيشترين مصرف آب در سه بخش كشاورزي، صنعت و مصارف خانگي است. مقدار آب توليد شده در طبيعت تقريباً ثابت است ولي به دليل افزايش بي‌رويه جمعيت و مصرف نادرست از اين منابع ارزشمند، امروزه با بحران آب مواجه شده‌ايم.

آب به دو صورت آبهاي سطحي و زيرزميني وجود دارد آن بخش از آب برف و باران كه روي زمين جاري است و به صورت نهرها، رودخانه‌ها، تالاب‌ها و درياها ديده مي‌شود آب سطحي ناميده مي‌شود و بخش ديگر هم در زمين نفوذ مي‌كند و آبهاي زيرزميني را به وجود مي‌آورد و ما به وسيله چشمه ، قنات و حفر چاه به آنها دسترسي پيدا مي‌كنيم.

آب در منازل براي پخت و پز، شست و شو و آبياري گياهان به كار مي‌رود اما آيا فكر مي‌كنيد همه آبي را كه ما روزانه در خانه‌هاي خود استفاده مي‌كنيم واقعاً ضروري است؟ خوب است هريك از ما قبل از اين كه شير آب را باز مي‌كنيم با خود بينديشيم كه براي انجام كار موردنظر واقعاً به چه مقدار آب نياز داريم و به دنبال اصلاح روش مصرف آب و يافتن راههاي صحيح و كاربردي براي صرفه‌جويي در اين ماده حياتي باشيم.

 

راههاي جلوگيري از مصرف بي‌رويه آب در منزل

اولين گام نصب وسيله‌اي به نام سر شير‌هاي پودر كننده و يا فشار شكن روي شيرهاي آب است كه به علت مخلوط كردن هوا با آب سبب مي‌شود در عين داشتن فشار زياد آب مقدار كمي آب مصرف شود اين وسيله در تمام مغازه‌هاي شيرآلات فروشي وجود دارد و قيمت زيادي هم ندارد.

با مراقبت از شيرهاي آب، تعويض و تعمير آنهايي كه چكه مي‌كند و بستن شيرهايي كه بي‌دليل باز مانده‌اند، به ميزان زيادي از هدر رفتن آب جلوگيري مي‌كنيم.

به ياد داشته باشيم شيري كه باز گذاشته مي‌شود در هر دقيقه بين 19-11 ليتر آب وارد فاضلاب مي‌كند. پس چه خوب است هنگام مسواك زدن، وضو گرفتن و ساير شستشوها شير آب را باز نگذاريم.

در فصول سرد به هنگام استحمام براي گرم شدن حمام از جريان مداوم آب گرم استفاده نكنيم. براي گرم كردن فضاي حمام مي‌توان از وسيله گرم‌كننده بي‌خطري استفاده كرد.

در هنگام شستن ظروف بهتر است ابتدا ظروف غذا را تا حد امكان از باقيمانده‌هاي غذا پاك كرده و آنها را به مدت كوتاهي خيس كنيم و پس از شستشو ، ظروف را در يك لگن آب قرار دهيم. به اين ترتيب آبكشي آنها هم سريع‌تر و هم با مصرف آب كمتري انجام مي‌شود.

هنگام استفاده از ماشين لباسشويي و يا ظرفشويي از حداكثر ظرفيت آن استفاده شود زيرا در هر بار استفاده از آنها مقدار زيادي آب و برق هدر مي‌رود، هيچگاه ماشين را براي چند تكه لباس و يا ظرف روشن نكنيم.

براي تميز كردن حيات و كوچه از جارو به جاي فشار آب استفاده كنيم.

براي تميز كردن خودرو به جاي استفاده از جريان پرفشار آب مي‌توان از يك سطل آب و يك تكه اسفنج يا پارچه استفاده كرد.

از مواد غذايي استفاده بهينه كنيم زيرا براي توليد مواد غذايي به منابع طبيعي از جمله آب و محيط زيست فشار زيادي وارد مي‌شود.

ما مي‌توانيم در منازل خود باغچه‌اي زيبا داشته باشيم بدون اينكه بيشتر از مصرف معمولي خود آب مصرف كنيم با استفاده دوباره از آب، براي مثال : استفاده از آبي كه براي شست و شوي ميوه‌ها و سبزيجات هدر مي‌رود چنين كاري ممكن است.

اگر چند بطري آب درون يخچال بگذاريم، نيازي نيست براي نوشيدن آب شير را باز بگذاريم تا آب آن خنك شود.

چه خوب است با رفتار صحيح خود ، ارزش اب را عملاً به كودكانمان ياد داده و آنها را به صرفه‌جويي در مصرف آب تشويق كنيم.

تا حدامكان براي آبياري فضاي سبز از آب شرب استفاده نكنيم.

براي جلوگيري از تبخير آب، بهترين زمان براي آبياري باغچه شب هنگام يا صبح زود است.

ريشه‌هاي درختان و پوشش گياهي با ايجاد منافذي در خاك سبب نفوذ بهتر آب باران به درون زمين مي‌شوند. آنها را حفظ كنيم.

هرچند وقت يكبار با يادداشت شماره كنتور قبل از خواب و كنترل آن در صبح روز بعد مي‌توان به نشت در لوله‌كشي ساختمان پي برد.

 

عوامل اصلي آلودگي آب :

    0    فاضلاب‌هاي شهري و خانگي

    0    فاضلاب‌هاي صنعتي

    0    آلودگي آب با سموم و كودهاي شيميايي

 

آلودگي آب در منازل

ما در منازل خود مقدار زيادي آب مصرف مي‌كنيم كه به دنبال آن فاضلاب فراواني توليد مي‌شود. پس از تصفيه آب موجود در فاضلاب ، از آن براي آبياري محصولات كشاورزي استفاده مي‌شود. اما بسياري از مواد كه به فاضلاب راه يافته‌اند در مراحل مختلف تصفيه از آن جدا نشده و به هنگام آبياري زمين‌هاي كشاورزي جذب محصولات كشاورزي شده و به اين ترتيب ما با استفاده از آنها دچار بيماري‌هاي مختلفي از جمله مسموميت‌ها و بيماريهاي صعب‌العلاج مي‌شويم.

انواع پاك‌كننده‌ها مانند پودرهاي رخت‌شويي، مايع ظرف‌شويي و سفيد‌كننده‌ها، انواع مواد نفتي همچون تينرها، حلال‌ها، جلا دهنده‌ها ، روغن‌هاي سوخته از جمله مواد خطرناكي هستند كه ما وارد فاضلاب مي‌كنيم.

پس چه خوب است قبل از وارد كردن اين مواد به فاضلاب كمي با خود فكر كنيم آيا راه بهتري براي رهايي از آنها وجود دارد؟

 

راه‌هاي عملي براي كاهش آلودگي منابع آب

از پودرهاي رخت‌شويي، مايعات ظرفشويي، پاك‌كننده‌ها و سفيدكننده‌ها در حد نياز استفاده كنيم. كف زياد نمي‌تواند سبب تميزتر شدن ظروف يا لباس‌ها شود بلكه نتيجه اين كار توليد فاضلاب و آلودگي بيشتر است.

تينرها، حلال‌ها و جلادهنده‌ها را به اندازه نيازمان بخريم زيرا نگهداي اين مواد در خانه به دليل آتش‌زا بودن خطرناك است و ريختن آنها درون فاضلاب يا روي زمين نيز باعث آلودگي منابع آب مي‌شود.

مراقب باشيم نفت، بنزين و روغن موتور وارد آبهاي سطحي يا سيستم فاضلاب نشود.

بهتر است به جاي رنگ‌هاي روغني از رنگهاي پلاستيكي استفاده كنيم زيرا اين رنگها خطر كمتري براي محيط زيست دارند چه خوب است آنها را به اندازه مصرف تهيه كنيم، باقيمانده آن را دور نريخته و براي مصارف بعدمان نگه داشته و يا در اختيار دوستان و همسايگان قرار دهيم.

بازيافت: بازيافت يا بازيابي نام روشهايي است كه به كمك آن مي‌توانيم مواد مصرف شده را حفظ كنيم و دوباره مورد استفاده قرار دهيم. انسان امروزه موادي نظير كاغذ، شيشه، فولاد و آلومينيوم را به مقدار فراوان براي توليد كتاب، روزنامه ، پاكت، جعبه، ظروف شيشه‌اي ، قوطي ، وسايل نقليه و بسياري چيزهاي ديگر به كار مي‌گيرد.

مردم اين مواد را پس از مصرف دور مي‌ريزند و اين مسئله دو مشكل اساسي را به وجود مي‌آورد اول اين كه بايد مقدار زيادي زباله را دفع كنيم تا بهداشت محيط حفظ شود مشكل دوم نيز آن است كه هر روز تقاضا براي مواد خامي كه اين محصولات از آنها ساخته مي‌شود افزايش مي‌يابد، منابع موجود در زمين محدود هستند و اگر در روش مصرف خود تغييري ندهيم خيلي سريع به پايان مي‌رسند.

امروزه در كشورهاي صنعتي براي تهيه روزنامه‌ها به ميزان 25 تا 50 درصد از كاغذ بازيافت شده استفاده مي‌كنند، در صنعت بسته‌بندي نيز 80 درصد جعبه‌هاي مقوايي، بازيافتي هستند.

زباله‌ها موادي هستند كه ظاهراً به درد نخور بوده و دور ريخته مي‌شود، زباله‌هاي خانگي شامل پس مانده مواد خوراكي، كاغذ ، شيشه ، مقوا، فلزات ، پلاستيك و است .

هركدام از ما به طور متوسط روزانه يك كيلوگرم زباله توليد مي‌كنيم به عبارت ديگر مواد غذايي و كالاهايي را كه با زحمت زياد و وارد شدن خسارتهاي فراوان به محيط زيست توليد كرده‌ايم به راحتي به صورت زباله در مي‌آوريم كه براي دفع آن به زمين زيادي نياز است.

 

چه بايد كرد؟

اولين نكته استفاده صحيح و بهينه از كالاهاست. با اين كار علاوه بر صرفه‌جويي در هزينه خانواده ، مصرف مواد اوليه و انرژي، مقدار كمتري نيز زباله توليد كرده‌ايم.

دومين نكته در مديريت زباله، جداسازي مواد تشكيل‌دهنده زباله براي بازيافت كردن آنهاست.

 

فوايد بازيافت

بازيافت زباله ، سه فايده مهم براي محيط زيست دارد!

1- صرفه‌جويي در مصرف مواد خام: ما به كمك بازيافت زباله در مصرف منابع طبيعي صرفه‌جويي كرده‌ايم زيرا به جاي استفاده از مواد خام براي توليد محصولات نو ، از مواد بازيافتي استفاده مي‌كنيم.

2-صرفه‌جويي در مصرف انرژي: البته براي بازيافت مواد زايد هم نياز به مقداري انرژي است اما انرژي لازم براي بازيافت زباله خيلي كمتر از انرژي مورد نياز براي توليد محصولات جديد از مواد خام است. براي مثال ساختن آلومينيوم از آلومينيوم بازيافت شده 90 درصد انرژي كمتر از ساختن آن از سنگ معدن نياز دارد.

3- نياز به فضاي كمتر براي دفن زباله ، مواد قابل بازيافت و مراحل آن : در گام اول براي بازيافت زباله‌ها بايد مواد قابل تجزيه مثل پسمانده‌هاي آشپزخانه و مواد غذايي را از ساير زباله‌ها جدا كرده و سعي شود فقط اين مواد را در كيسه زباله ريخته و به ماشين‌هاي مخصوص حمل زباله تحويل دهيم.

اين مواد را به نوعي كود به نام كمپوست تبديل مي‌كنند كه براي اصلاح خاك و جبران مواد غذايي از دست رفته به كار مي‌رود.

در مرحله بعد بايد مواد قابل بازيافت را از زباله‌ها جدا كنيم. شيشه، كاغذ، پلاستيك و انواع فلزات از بهترين مواد براي بازيافت هستند.

الف- كاغذ : آيا مي‌دانيد ك براي توليد يك تن كاغذ نياز به قطع 17 اصله درخت بالغ است اگر هر شخصي كاغذهاي باطله‌اش را در طول يك سال جمع كند معادل 5/1 اصله درخت مي‌شود و اگر همه ما ايرانيان اين كار را انجام دهيم از قطع شدن 100 ميليون درخت در طول يك سال جلوگيري كرده‌ايم بنابراين :

روزنامه‌ها و كاغذهاي باطله و دفترچه‌هاي تمام شده بچه‌ها را هرگز دور نريزيم ، آنها را از ساير زباله‌ها جدا كرده و به مأموران بازيافت تحويل دهيم.

اشيايي مثل پاكت‌ها و پوشه‌ها را دور نيندازيم تا در موقع لزوم از آنها استفاده كنيم.

ب- مواد پلاستيكي: آيا مي‌دانيد كه پلاستيك‌ها از نفت كه منبعي تمام‌شدني است تهيه شده ولي به علت غيرقابل تجزيه بودن از زباله‌هاي پايدار و آلوده‌كننده محيط زيست محسوب مي‌شود. 30درصد از پلاستيك‌هاي توليد شده در بسته‌بندي به كار مي‌روند پس چه خوب است:

هنگام خريد از بسته‌بندي‌هاي زايد توسط فروشنده جلوگيري كنيم.

از كيسه‌هاي پلاستيك خشك و غيرآلوده چندين بار استفاده كنيم و در پايان هم براي جمع‌آوري زباله‌هايمان از آنها استفاده كنيم.

براي خريد از ساك‌هاي پارچه‌اي استفاده كنيم.

سعي كنيم در مراسم و مهماني‌ها از ظروف قابل شست و شو به جاي ظروف يكبار مصرف استفاده كنيم.

ج- شيشه : آيا مي‌دانيد كه بطري شيشه‌اي را كه امروز دور مي‌اندازيم تا 1000 سال ديگر هم به صورت زباله در روي زمين باقي مي‌ماند.

براي توليد شيشه بايد مقدار زيادي شن و ماسه از زمين استخراج شود كه اين كار نياز به مصرف مقدار زيادي انرژي و آب دارد.

بازيافت شيشه سبب جلوگيري از حفاري‌هاي جديد در معادن شن و ماسه ، صرفه‌جويي در مصرف انرژي و آب مي‌شود از طرف ديگر نياز به فضاي كمتري براي دفن زباله‌هاي شيشه‌اي است.

ما مي‌توانيم با جدا كردن انواع ظروف شيشه‌اي شكسته، شيشه‌هاي مربا ، سس و غيره در منازل گام بزرگي در جهت بازيافت شيشه‌ها برداريم.

در صورت امكان بطري‌هاي شيشه‌اي را برحسب رنگ جدا كرده و درب‌ها و گلوبندهاي سربي دور آنها را جدا كنيم.

د- آلومينيوم : آيا مي‌دانيد اگر قوطي آلومينيومي را دور بيندازيد بعد از 500 سال هنوز هم به صورت زباله باقي خواهد ماند.

به كمك بازيافت هر تن آلومينيوم ، حدود هزار دلار صرفه‌جويي ارزي مي‌شود.

آلومينيوم مي‌تواند بارها ذوب شود و به قوطي يا ظرف جديدي تبديل گردد.

نه تنها قوطي و ظروف آلومينيومي قابل بازيافت‌اند بلكه ورقه‌هاي آلومينيومي بشقاب پيتزا و شيريني هم قابل بازيافت هستند آنها را هم جدا كرده و با ساير زباله‌ها دور نريزيم.

 

زباله‌هاي خطرناك

بعضي از زباله‌هاي توليد شده در خانه‌ها از مواد بسيار خطرناك به شمار مي‌آيند مانند باطري‌هاي مختلف، لامپ‌هاي مهتابي و جيوه‌اي، لوازم الكتريكي و   . اين وسايل داراي مواد خطرناكي هستند كه سلامت ما و محيط زيست را تهديد مي‌كند چه خوب است از لوازم خانگي يا اسباب‌بازيهاي باطري‌دار كمتر استفاده كنيم. ساعتهاي اتوماتيك بهتر از ساعتهايي است كه با باطري كار مي‌كند.

باطري‌ها را در دسترس بچه‌ها قرار ندهيم.

از قراردادن لامپ‌هاي مهتابي و جيوه‌اي و يا لامپهاي سوخته در محلي كه احتمال شكستن آنها وجود دارد خودداري كنيم، مواد موجود در آنها به شدت محيط زيست را آلوده مي‌كند.