ساعت ۱٢:٤٢ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٤/۳/٢٥  کلمات کلیدی:

صرفه‌جويي در مصرف انرژي خانگي

يكي از منابع مهم آلاينده هوا ، مصرف انرژي در بخش‌هاي مختلف مي‌باشد. اين در حالي است كه مصرف انرژي در ايران 5/6 برابر استاندارد جهاني است.

از آنجايي كه بالاترين مصرف انرژي مربوط به بخش خانگي و تجاري است ، مصرف بهينه انرژي در اين بخش تأثير به سزايي در كاهش آلودگي هوا و محيط زيست دارد. اين امر نيازمند تغيير در روشها و الگوهاي مصرفي ما در منازل و محل كار است.

 

الف) برق

همه ما در منازل خود از برق استفاده مي‌كنيم. از سوزاندن نفت و گاز در نيروگاهها، برق توليد مي‌شود. پس براي توليد برق بيشتر نياز به سوزاندن نفت و گاز بيشتري است كه سبب آلودگي هوا مي‌شود. بنابراين با استفاده از روشهاي زير ضمن صرفه‌جويي در مصرف انرژي مي‌توانيم از مقدار آلودگي هوا بكاهيم .

بهره‌مندي از روشنايي روز با كنار زدن پرده‌ها و استفاده از رنگ روشن در نقاشي ساختمان به جاي روشن كردن لامپ در طول روز.

گردگيري لامپ‌ها براي صرفه‌جويي در مصرف انرژي، زيرا لامپ‌هاي خاك‌آلوده نسبت به لامپ‌هاي تميز، روشنايي كمتري داشته و انرژي بيشتري هدر مي‌دهند.

خاموش كردن لامپ‌ها هنگامي كه از روشنايي آنها استفاده نمي‌كنيم.

جايگزين كردن لامپ‌هاي معمولي با لامپ‌هاي كم مصرف زيرا عمر اين لامپ‌ها ده برابر عمر لامپ‌هاي معمولي بوده و يك چهارم آنها برق مصرف مي‌كنند.

 

ب) انرژي گرمايي

تقريباً نيمي از انرژي كه در خانه مصرف مي‌كنيم براي گرم كردن فضاست. اگر هريك از ما دماي خانه را حدود 3 درجه كم كنيم، روزانه در مصرف مقدار زيادي سوخت اعم از نفت و گاز صرفه‌جويي كرده‌ايم.

زمستان‌ها با كم كردن درجه حرارت خانه خود درحد 18 درجه سانتيگراد و پوشيدن لباس گرم در مصرف انرژي صرفه‌جويي كنيم.

 

اقدامهاي عملي

راههاي فرار گرما، همچون اطراف چارچوب پنجره، دريچه كولر، دودكش و زير درها را در منازلمان ببنديم.

با بستن پنجره و كشيدن پرده‌ها در هواي سرد از هدر رفتن گرما جلوگيري كنيم.

 

ج) آب گرم

امروزه دسترسي به آب گرم به قدري آسان است كه ما بدون لحظه‌اي فكر كردن آب گرم را باز گذاشته و هدر مي‌دهيم ولي از ياد نبريم كه براي گرم كردن آب، انرژي زيادي مصرف مي‌شود. استفاده بهينه از آب گرم سبب صرفه‌جويي همزمان در مصرف دو ذخيره گرانبهاي زمين يعني آب و انرژي مي‌شود.

 

توصيه‌هاي لازم در اين زمينه عبارتند از:

تنظيم دماي آب گرم در حد مناسب و اطمينان از عدم نشت شيرهاي آب گرم.

استفاده از آب سرد براي آب‌كشي ظروف و لباس‌ها جهت صرفه‌جويي در مصرف انرژي كه صرف گرم كردن آب مي‌شود.

 

د) سرماي يخچال

در طول يك روز شما چند بار در يخچال را باز مي‌كنيد؟

باز كردن در يخچال باعث خروج هواي سرد و ورود هواي گرم به آن مي‌شود. با گرم شدن داخل يخچال، بايد برق بيشتري صرف خنك كردن آن شود. بنابراين :

در يخچال را درمواقع ضروري باز كرده و فوراً ببنديم .

با تميز كردن لوله‌هاي مارپيچ پشت يخچال به بهتر كار كردن آن كمك كنيم.

با بررسي نوار در يخچال‌ و اطمينان از سلامت آن از هدر رفتن سرماي درون يخچال جلوگيري كنيم.

درمواقعي كه يخچال پر نيست آن را با روزنامه پر كنيم. زيرا مواد درون يخچال هواي سرد را در خود نگه مي‌دارند بنابراين يخچال پر، نياز به برق كمتري براي سرد ماندن دارد.

 

هـ) هنگام پخت غذا

آب در ظرف دردار سريعتر به جوش مي‌آيد و در نتيجه انرژي كمتري براي جوش آمدن مصرف مي‌شود پس به هنگام جوشاندن آب يا پختن غذا حتماً درظرف را ببنديم.

ظروف شيشه‌اي و سراميكي حرارت را بيشتر از ظروف ديگر در خود نگه مي‌دارد. پس با استفاده از اين ظروف ، از هدر رفتن گرماي بيش از حد جلوگيري كنيم.

با تنظيم فاصله كف ظرف با سطح شعله از هدر رفتن انرژي گرمايي جلوگيري كنيم.

از ظروف متناسب با حجم غذا و كتري‌هاي كوچك براي تهيه چاي استفاده كنيم.

زمان پخت غذا را با استفاده از ديگهاي زودپز استاندارد كاهش دهيم.

 

هوا و اهميت آن

هوا مخلوطي است بي‌رنگ، بي‌بو كه از عناصر مختلفي تشكيل شده است. اكسيژن موجود در هوا منبع حيات است و بدون آن بيشتر موجودات زنده قادر به ادامه زندگي نيستند.

انسان بدون آب و غذا مي‌تواند چند روزي زندگي كند، اما بدون هوا بيش از چند دقيقه زنده نمي‌ماند.

 

آلودگي هوا

منظور از آلودگي هوا ورود عناصر و تركيبات تازه به هوا و يا تغيير در ميزان عناصر و تركيباتي است كه در ساختار طبيعي آن وجود دارد. مثلاً سرب كه در تركيب طبيعي هوا وجود ندارد ورود آن به هوا نوعي آلودگي است.

دي‌اكسيد كربن هم كه با مقداري مشخص در تركيب اتمسفر (جو يا اقيانوس هوا) وجود دارد، افزايش آن آلودگي هوا محسوب مي‌شود.

هوايي كه در شهرها تنفس مي‌كنيم معمولاً آلوده است و بعضي وقت‌ها بوي نامطبوعي نيز دارد.

هواي آلوده مي‌تواند باعث حساسيت و تحريك بيني و گلو شود و اگر مدتي طولاني در معرض آلودگي قرار داشته باشيم امكان بروز نارسايي‌هاي جدي و خطرناك وجود دارد.

كشيدن سيگار نيز مي‌تواند باعث آلودگي در خانه و محل كار شود. دانشمندان ثابت كرده‌اند كه دود سيگار نه تنها براي افراد سيگاري مضر است بلكه سلامتي افراد غيرسيگاري را كه در معرض آن قرار مي‌گيرند نيز تهديد مي‌كند.

 

منابع آلوده‌كننده هوا

وسايل نقليه موتوري با سوزاندن بنزين و گازوئيل سبب ورود مواد آلاينده به محيط شده و هوا را آلوده مي‌كنند.

صنايع از دو طريق باعث آلودگي هوا مي‌شوند: يكي با مصرف سوخت‌هاي فسيلي (نفت، گازوئيل و ) و ديگري با وارد كردن مواد مختلف به هوا با توجه به نوع توليد آنها مانند كارخانه‌هاي سيمان كه با انتشارات ذرات در جو سبب آلودگي هوا مي‌شوند.

واحدهاي مسكوني و منازل از طريق مصرف سوخت در آشپزخانه و يا به منظور تأمين گرما هوا را آلوده مي‌كنند.

واحدهاي تجاري و خدماتي نيز از طريق مصرف سوخت هوا را آلوده مي‌كنند.

 

اثرات آلودگي هوا

آلودگي هوا سبب نابودي گياهان و ايجاد خسارت‌هاي فراواني به محصولات كشاورزي شده و حيات جانداران را تهديد مي‌كند و اثرات زيانباري نيز روي مواد مختلف همچون مصالح ساختماني ، چرم ، كاغذ و غيره دارد.

به نظر كارشناسان ، در قرن اخير آلودگي هوا سبب تخريب بسياري از آثار تاريخي شده است.

انسان به هنگام تنفس همراه با دريافت اكسيژن از هوا، آلاينده‌هاي موجود آن را نيز وارد بدن خود مي‌كند.

بسياري از بيماريهاي تنفسي، حساسيتهاي پوستي و چشمي و خستگي ذهني و روحي در انسان به علت آلودگي هوا به وجود مي‌آيد.

 

آلودگي صوتي

آلودگي صوتي به نوعي با آلودگي هوا ارتباط دارد. زيرا صوت از طريق هوا پخش مي‌شود. برخي از عواملي كه سبب كاهش آلودگي صوتي مي‌شوند آلودگي هوا را نيز كاهش مي‌دهند مثل فضاي سبز و پوشش گياهي مناسب.

سر و صدا بهداشت رواني جامعه را مختل كرده و موجب نارسايي شنوايي و عوارض ديگر مي‌شود.

سر وصدا آثار مخربي روي قلب و عروق ، دستگاه گوارش و اعصاب و روان دارد. علاوه بر عوارض گفته شده ، فقدان سكوت و آرامش سبب اختلال در يادگيري كودكان مي‌شود.

كاهش وسايل نقليه موتوري بويژه موتورسيكلت‌ها استفاده از وسايل نقليه غيرموتوري مثل دوچرخه، افزايش سطح فضاي سبز، و بالا رفتن سطح آگاهي مردم و رعايت هنجارهاي اجتماعي سبب كاهش آلودگي صوتي مي‌شود.

 

اقدامات عملي

صرفه‌جويي در مصرف انواع مواد سوختي با انجام اقداماتي مانند: تنظيم دستگاه‌هاي سردكننده و گرم‌كننده ، تعمير و سرويس وسايل سوختي خانگي، استفاده صحيح از آب گرم، خاموش كردن چراغ‌هاي اضافي، استفاده صحيح از گاز و درزگيري پنجره‌ها اماكن‌پذير است. از سوي ديگر زياده‌روي در مصرف ، افزايش ميزان زباله‌ها و بي‌توجهي به نحوه جمع‌آوري و دفع آنها موجب آلودگي هوا مي‌شود كه كاهش اين موارد به كاهش آلودگي هوا مي‌انجامد.

استفاده از وسايل نقليه عمومي براي مسافت‌هاي طولاني و استفاده از دوچرخه يا پياده‌روي براي مسافت‌هاي كوتاه به پاكي هوا كمك مي‌كند.

كاشت درخت، احداث باغچه، مراقبت از درختان، پرورش گل و گياه در خانه ، مدرسه ، شهر و روستا به طراوت هوا كمك مي‌كند.

گازها و ذرات آلوده كننده هوا نه تنها مستقيماً سلامت انسان را تهديد مي‌كنند بلكه با به جا گذاشتن اثراتي ديگر از خود مانند اثر گلخانه‌اي، ايجاد شكاف در لايه ازن و ريزش باران‌هاي اسيدي به طور غيرمستقيم سلامت انسان را تهديد كرده و اثرات مخربي در محيط زيست به جا مي‌گذارند.

 

لايه ازن

در فاصله 50-20 كيلومتري از سطح زمين لايه‌اي كره زمين را در برگرفته است كه لايه ازن ناميده مي‌شود. اين لايه همانند يك سپر محافظ، مانع رسيدن اشعه‌هاي خطرناك نور خورشيد به زمين شده و ما را از گزند آن محفوظ مي‌دارد. اين اشعه‌ها در صورت رسيدن به زمين سبب ايجاد بيماري‌هاي چشم و پوست در انسان شده همچنين به محصولات كشاورزي و ماهي‌ها آسيب مي‌رسانند.

 

مواد مؤثر در ايجاد شكاف لايه ازن

برخي از موادي كه ما امروزه به استفاده از آنها عادت كرده‌ايم مي‌توانند باعث ايجاد شكاف در لايه ازن و رسيدن اشعه‌هاي خطرناك نور خورشيد به زمين شوند..

يخچال، دستگاه‌هاي خنك‌كننده و سرمازا مثل كولرهاي گازي، شانه‌هاي تخم‌مرغ و مواد اسفنجي، برخي از انواع اسپري‌ها مانند عطرها و خوشبو كننده‌ها و حالت‌دهنده‌هاي مو، حاوي موادي به نام كلروفلور و كربن‌ها هستند كه مي‌توانند سبب ايجاد شكاف در لايه ازن شود.

دانشمندان موفق شده‌اند تا مواد ديگري را كه زيان كمتري براي محيط زيست دارد جايگزين مواد مخرب لايه ازن يعني كلروفلوروكربنها سازند. در كشور ما نيز اين اقدام به طور همزمان صورت گرفته است و كارخانه‌هاي جديد ساخت يخچال به اين مواد دست يافته‌اند.

 

راههاي جلوگيري از افزايش شكاف لايه ازن

تا حدامكان از وسايلي كه حاوي مواد مخرب لايه ازن بوده و استفاده از آنها ضروري نيست مانند بعضي از اسپري‌ها خودداري كنيم.

به هنگام خريد يخچال و ساير وسايل سردكننده ازآنهايي كه حاوي مواد خطرناك كمتري براي لايه ازن بوده و داراي برچسب «بي‌خطر براي ازن» هستند خريداري كنيم.

 

اثر گلخانه‌اي چيست؟

اگر به طرز كار و عملكرد گلخانه آشنا باشيم مي‌توانيم به اثر گلخانه‌اي پي ببريم. نور خورشيد از ميان شيشه‌هاي گلخانه عبور كرده و با ورود به فضاي گلخانه ديگر راهي براي خروج ندارد. پس در واقع گلخانه وسيله‌اي براي جذب گرماست.

گازهاي موجود در اطراف زمين بخصوص گاز دي‌اكسيد كربن ، گرماي نور خورشيد را جذب كرده و باعث گرم شدن هوا مي‌شوند. پس هرچه مقدار اين گازها بيشتر شود دماي هوا افزايش خواهد يافت.

امروزه با استفاده زياد از سوخت‌هاي فسيلي سبب ورود گازها به هوا شده و به اين ترتيب بايد متذكر شويم كه گرم شدن هوا آن هم فقط به اندازه يك يا دو درجه اثرات منفي زيادي همچون موارد اشاره شده در زير را در پي دارد.

سبب ذوب يخهاي قطبي شمال و جنوب مي‌شود و به اين ترتيب بسياري از كشورها به زير آب خواهند رفت.

آب و هوا تغيير خواهد كرد. در نتيجه بسياري از فرآورده‌هاي كشاورزي و جانوري نابود مي‌شود.

با به زير آب رفتن بسياري از زيستگاه‌ها بخش زيادي از تنوع زيستي گياهي و جانوري را از دست مي‌دهيم.

 

باران اسيدي چيست ؟‌

باراني است كه مواد شيميايي و گازهاي خطرناك موجود در هوا همچون دي‌اكسيد گوگرد و اكسيدهاي نيتروژن را كه از سوزاندن سوخت‌هاي فسيلي (مثل نفت و زغال سنگ) وارد هوا شده‌اند جذب كرده است. اين نوع باران موجب بروز آسيب‌هاي فراواني به درختان، ساختمان‌ها و موجودات درون درياچه‌ها بخصوص ماهيها، مي‌شود.

 

آلودگي هوا در منزل

علاوه بر منابع اصلي آلودگي هوا عوامل بسياري هواي داخل خانه‌ها و مكان‌هاي عمومي را آلوده مي‌كنند كه عبارتند از:

آلاينده‌هاي سوختي ، سرب، دود سيگار، آزبست و آلاينده‌هاي ديگر.

 

الف- آلودگي‌هاي سوختي

مواد سوختي در منازل براي گرم كردن خانه ، گرم كردن آب و پخت غذا به كار مي‌رود.

يكي از مهمترين و خطرناك‌ترين گازهاي حاصل از سوخت، گاز منواكسيد كربن است.

دي‌اكسيد ازت و دي‌اكسيد گوگرد نيز از آلوده‌كننده‌هاي سوختي هستند.

گاز منواكسيد كربن بدون رنگ و بو است و به همين دليل وجود آن به آساني حس نمي‌شود.

در اثر سوخت ناقص مواد، يعني نرسيدن اكسيژن كافي به هنگام سوختن، گاز خطرناك منواكسيد كربن توليد مي‌شود.

مقادير كم گاز منواكسيد كربن سبب حالت گرفتگي، ضعف و درد ماهيچه شده و در مقادير زياد موجب اختلال ادراك، تشنج، بيهوشي و مرگ مي‌شود.

گاز دي‌اكسيد ازت به دستگاه تنفسي آسيب وارد مي‌كند و دي‌اكسيد گوگرد هم موجب التهاب چشم، بيني ، و دستگاه تنفسي مي‌شود.

 

چگونگي ورود گاز منواكسيد كربن به هواي منازل

هرگاه يك منبع ايجاد كننده اين گاز، مثل بخاري بدون دودكش، كرسي زغالي و غيره در منزل وجود داشته باشد و تهويه ساختمان بخوبي انجام نگيرد.

هنگام نصب دستگاه‌هاي مصرف‌كننده سوخت مثل: اجاق ، فر، آبگرمكن، بخاري دستي و غيره بدون وجود تهويه مناسب.

در مناطقي كه از زغال چوب براي گرم شدن استفاده مي‌كنند، چنانچه زغال خوب سرخ نشده باشد گاز منواكسيد كربن توليد مي‌كند.

هرگاه در داخل ساختمان احساس ناراحتي كرده و پس از خروج از فضاي خانه ، علائم ناراحتي از بين برود بخصوص اگر بيش از يك نفر به اين حالت مبتلا شود احتمال وجود گاز منواكسيد كربن در منزل وجود دارد.

 

راههاي كاهش آلودگي سوختي در خانه

وسايل حرارتي بايد توسط افراد متخصص مورد بازديد سالانه قرار گيرد.

دودكش‌ها و لوله بخاري‌ها را هميشه بررسي و آنها را تميز كرده و هرگونه زنگ‌زدگي ، پوسيدگي و ترك خوردگي را در كوره‌هاي حرارتي تعمير كنيم.

وسايل مصرف‌كننده سوخت بايد در جاي مناسب و به شكل صحيح نصب شوند. براي مثال : نصب آبگرمكن گازي درون حمام كاري بسيار خطرناك است.

هيچگاه از بخاري بدون دودكش و كلاهك براي گرم كردن فضاي خانه استفاده نشود.

براي اطمينان از نحوه صحيح كار دستگاههاي حرارتي لازم است آنها به طور مستمر كنترل شوند.

 

ب- سرب

سرب فلز خطرناكي است كه در محصولات بعضي از صنايع همچون رنگ‌سازي، باطري‌سازي، لعابكاري وجود داشته و همچنين در بنزين‌هاي حاوي سرب استفاده مي‌شود.

سرب از راه تنفس و يا وارد شدن گرد و غبار حاوي سرب يا رنگ‌هاي پوسته شده وارد بدن انسان مي‌شود.

سرب در بدن ذخيره مي‌شود و آثار آن غيرقابل برگشت مي‌باشد.

سرب به كودكان حتي قبل از تولد آنها صدمه مي‌زند هرچه سن كودك كمتر باشد خطرسرب براي او بيشتر است.

سرب در مقادير كم مي‌تواند موجب كندي رشد و مشكل يادگيري، افت ضريب هوشي و مشكلات رفتاري در كودكان مي‌شود.

مقدار زياد سرب سبب بالا رفتن فشار خون ، كم‌خوني ، بيماري كليه و اختلال در دستگاه توليد مثل در بزرگسالان مي‌شود.

 

براي كاهش خطرات سرب چه بايد كرد؟

براي نقاشي ساختمان خوب است ابتدا رنگ‌هاي پوسته شده قبل را تاحد امكان با دستمال مرطوب پاك كرد.

هنگام تراشيدن رنگ در و ديوار و سمباده كشيدن به آنها بايد از ماسك استفاده كرد و ساير افراد بخصوص كودكان را از محل گرد و غبار دور كرد.

دستها و اسباب‌بازي‌هاي كودكان را بايد مرتباً شست.

براي جلوگيري از انتشار گرد و غبار حاوي سرب مي‌توان بوسيله دستمال مرطوبي گردگيري كرد.

 

ج- دود سيگار

دود سيگار يكي از عوامل مهم در آلوده ساختن هواي داخل ساختمان است.

دود سيگار علاوه بر فرد سيگاري به افرادي كه هواي آلوده به دود را تنفس مي‌كنند زيان مي‌رساند. و حتي ممكن است موجب سرطان ريه درآنها شود.

دودسيگار خطري جدي براي سلامت كودكان است. كودكاني كه در كنار افراد سيگاري زندگي مي‌كنند در معرض بيماري‌هاي مختلف ريوي همچون برونشيت هستند.

براساس آمار، سالانه بين 150 تا 300 هزار نوزاد و كودك زير 18 ماه در اثر تنفس دودسيگار دچار عفونت دستگاه تنفسي مي‌شوند.

ابتلا به ناراحتي‌هاي گوش، حملات آسم، ايجاد تحريك در دستگاه تنفسي مانند سرفه و عطسه، خلط و خس‌خس كردن از ديگر عوارض سوء تنفس هواي آلوده به دود سيگار است.

تنفس هواي آلوده به دود سيگار در كودكان غيرآسمي نيز موجب بروز علائم آسم مي‌شود.

 

براي كاهش خطرات دود سيگار چه بايد كرد؟

در خانه سيگار نكشيده و به ديگران هم اجازه اين كار را نبايد داد (بخصوص در حضور نوزادان و شيرخواران)

اگر كسي در خانه سيگار كشيد حتماً در و پنجره‌ها را باز كرده تا هوا تهويه شود.

 

د-آزبست

يكي ديگر ازآلاينده‌هاي هواي داخل ساختمان آزبست است كه در عايق‌بندي ساختمان، در مقابل آتش، صدا و سرما به كار مي‌رود. همچنين در عايق‌بندي لوله‌كشي ساختمان استفاده مي‌شود.

ذرات آزبست به دليل پاره شدن عايق‌بندي‌هاي پوسيده و يا هنگام تعميرات ساختمان در هوا منتشر شده و از طريق تنفس وارد بدن انسان مي‌شود.

آثار تخريبي اين ماده در كوتاه مدت بروز نكرده ولي در بلندمدت به صورت سرطان‌هاي سينه و شكم آشكار مي‌شود.

افراد سيگاري بيش از ديگران در معرض اثرات سوء اين ماده هستند.

 

چه بايد كرد؟

چنان چه قسمت‌هاي عايق‌كاري شده منزل نياز به تعمير دارد، حتماً بايد از افراد با تجربه و آشنا به مسائل فني كمك گرفت.

هنگام تعمير عايق‌كاري منزل، افراد خانواده به خصوص كودكان را از محل دور كرد.

پس از تعميرات ساختمان خوب است ابتدا محل را نظافت اساسي كرده سپس از آن استفاده كرد.

 

هـ- ساير آلاينده‌ها

مواد شيميايي مختلف از جمله حشره‌كشها، رنگها، براق‌كننده‌ها ، واكس‌ها ، چسبها، پاك‌كننده‌ها، خوشبو كننده‌ها و سفيد‌كننده‌ها پس از استفاده ، بخشي از آن تبخير شده و وارد هواي تنفسي مي‌شود.

واكنش‌هاي سريع اين مواد عبارتند از: سوزش و خارش چشم، بيني، گلو و سردرد.

تماس طولاني مدت با اين مواد منجر به از دست دادن مقاومت بدن در برابر بيماريها، آسيب به كبد و كليه و دستگاه اعصاب مي‌شود.

 

براي كاهش ورود اين آلاينده‌ها چه مي‌توان كرد؟

از مواد شيميايي در مكان‌هايي استفاده شود كه به خوبي تهويه مي‌شوند. به كار بردن انواع سفيد‌كننده‌ها در حمام و دستشويي كه به خوبي تهويه نمي‌شوند خطرناك است.

اين مواد را به نحوي بايد دسته‌بندي كرد كه امكان پاشيده شدن، نشت كردن، و ريزش نداشته باشد.

استفاده از توري براي جلوگيري از ورود حشرات بهتر از استفاده از مواد حشره‌كش است.

در نقاشي با رنگ‌هاي روغني چنانچه از تينر و حلال‌هاي نفتي استفاده كنيم. اين مواد تبخير شده و هوا را آلوده مي‌كند. به همين دليل چه خوب است از رنگ‌هاي پلاستيك كه با آب رقيق شده و كم‌ضررتر هستند استفاده كرد.

از ذخيره كردن مواد سوختني به خصوص بنزين در محل زندگي خودداري كنيد. زيرا تبخير آن موجب آلودگي هوا مي‌شود.

 

سفر و محيط زيست

با اندكي دقت در رفتارهاي خود متوجه مي‌شويم كه هركدام از ما به نوعي سبب آلودگي و تخريب محيط زيست مي‌شويم.

چه خوب است از خود بپرسيم ما در اين آلودگي چقدر نقش داشته و در بهسازي و پاكسازي محيط اطراف خود چقدر سهيم هستيم؟

اين نكته را نبايد از نظر دور داشت كه بدون مشاركت همگاني اقدامات دولت‌ها نتيجه بخش نخواهد بود. و حفاظت از محيط زيست و منابع محدود حياتي همكاري دسته جمعي و مشاركت عمومي را مي‌طلبد.

در مسافرت ، با رعايت نكات زير مي‌توانيم در كاهش هزينه‌هاي خانوار و آلودگي‌هاي زيست محيطي نقش بسيار مؤثري داشته باشيم:

موتور خودروي خود را تنظيم كنيم، با معاينه فني و تنظيم موتور، بيش از 50 درصد گازهاي خطرناك خروجي از اگزوز كاهش مي‌يابد. ضمن آن كه ميزان مصرف بنزين 15 درصد كاهش مي‌يابد.

باد لاستيك‌ها را تنظيم كنيم تا ضمن بالا رفتن عمر لاستيك‌ها، بنزين كمتري مصرف شود. كم بادي لاستيك‌ها مصرف بنزين را 5درصد افزايش مي‌دهد.

فيلترهاي سوخت را تنظيم كنيم، اين امر تأثير بسزايي در افزايش توان موتور، كاهش مصرف سوخت و به دنبال آن كاهش ورود مواد آلاينده به هوا را دارد.

از حمل وسايل سنگين و غيرضروري در طول سفر بپرهيزيم و تاحدامكان خودرو را سبك نگه داريم. به ازاي هر 45 كيلومتر بار اضافي، ميزان مصرف بنزين1 درصد بيشتر مي‌شود.

با دقت و آرامش و با سرعت متناسب و بدون استفاده از ترمزهاي ناگهاني رانندگي كنيم اين امر سبب كاهش مصرف سوخت و آلودگي هوا مي‌شود.

به منظور جلوگيري از راه‌بندان‌هاي طولاني قوانين راهنمايي و رانندگي را رعايت كنيم.

تاحد امكان از بنزين بدون سرب استفاده كنيم، اين نوع بنزين سبب آلودگي كمتر هوا، افزايش عمر مفيد روغن و برخي از قطعات موتور نيز مي‌شود.

در هنگام سوخت‌گيري از سر ريز شدن باك جلوگيري كنيم.

در توقف‌هاي طولاني و ترافيك‌، موتور خودرو را خاموش كنيم. روشن كردن مجدد موتور، نسبت به روشن نگه داشتن آن براي مدت كوتاه، بنزين كمتري مصرف مي‌كند.

از انداختن هرگونه زباله بر سطح جاده‌ها خودداري كنيم.

از ريختن روغن موتور به داخل جريان آب و يا بر سطح خاك بپرهيزيم، زيرا با ريختن يك ليتر روغن موتور روي زمين، يك ميليون ليتر منابع زيرزميني آب آلوده مي‌شود.

از شستن ظروف كثيف و لباس‌هاي خود در رودخانه يا جوي آب بپرهيزيم، بهتر است آنها را در يك ظرف مخصوص شست و شو داده و آب كثيف باقيمانده را در فاصله‌اي دورتر از منبع آب بريزيم.

از رها كردن انواع باطري‌ها كه به طور عمده در راديو و يا دوربين عكاسي از آنها استفاده مي‌شود، خودداري كنيم، اين باطري‌ها حاوي فلزات خطرناك سنگيني همچون جيوه و كادميوم هستند كه با ورود به خاك سبب آلودگي آن مي‌شوند.

از ورود كيسه‌هاي پلاستيكي به درون آب جلوگيري كنيم. اين پلاستيك‌ها علاوه بر ورود فلزات سنگين خطرناك به درون آب، توسط جانوران درون آب بلعيده شده و يا دور آنها پيچيده و سبب مرگ آنها مي‌شود.

از رها كردن زباله در طبيعت بپرهيزيم و زباله‌هايي كه توسط ديگران به جا مانده است را نيز جمع‌آوري كنيم.

از نصب چادر و گستردن زيرانداز روي گياهان و بستن دچار به شاخه‌هاي ضعيف درختان بپرهيزيم.

از روشن كردن آتش در نزديكي درختان و همچنين گذاشتن ظروف داغ بر روي پوشش گياهي خودداري كنيم.

از شكستن شاخه‌هاي درختان و درختچه‌ها و بوته‌ها و كندن و سوزاندن آنها بپرهيزيم.

از تخريب زيستگاه موجودات وحشي و آزار رساندن به آنها بپرهيزيم. به خاطر داشته باشيم كه ما در خانه آنها مهمان هستيم.

از بردن وسايل نقليه موتوري بر روي رستني‌ها و مراتع خودداري كنيم.

از خريد محصولاتي كه از حيوانات و يا گياهان در معرض خطر انقراض به دست مي‌آيند، خودداري كنيم. به عنوان يك مصرف‌كننده قدرت خريد و انتخاب از آن ماست كه مي‌توان ازآن در جهت حفاظت از حيات وحش استفاده نمود.

 

 

 

 

 


 
ساعت ٤:٥۳ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٤/۳/٢٤  کلمات کلیدی:

مقدمه

روند رو به رشد آلودگي‌هاي محيط زيست در جهان امروز و افزايش بحرانهاي زيست محيطي موجود، مباحث مربوط به اين رشته را در سطوح مختلف بين‌المللي، منطقه‌اي، ملي و استاني در محور برنامه‌ريزي و تصميم‌گيري‌هاي كلان كشور و استان قرار داده است.  لزوم مشاركت همگاني در حفظ محيط زيست ايجاب مي‌كند كه فرهنگ زيست محيطي در بين عموم، گسترش يافته و اقشار مختلف اجتماع از مباحث و مسائل مربوط به محيط زيست آگاهي بيشتري يابند.

در اين ميان يكي از گروههاي مهم اجتماعي كه نقش اساسي در فرهنگ‌سازي و نهادينه ساختن رفتارهاي مثبت و هنجارهاي زيست محيطي در جامعه دارند مادران هستند. اين گروه تأثيرگذار چنانچه از معضلات زيست محيطي موجود اطلاع بيشتري به دست آورند بنا به حس مادرانه و مهر ذاتي به فرزندان خود در حفظ حقوق اوليه نسلهاي آينده مهين وارد عمل خواهند شد و با حركتي فراگير در اصلاح سوء رفتارهاي زيست محيطي فرزندان و نزديكان خود خواهند كوشيد.

مجموعه حاضر گامي كوچك است در تحقق اين هدف بزرگ ، به طور قطع اين گامهاي كوچك در دلهاي بزرگ مادران دورانديش انگيزه‌اي ايجاد خواهد كرد تا دست و انديشه آنان را در پاكسازي و بهسازي محيط و ارتقاي فرهنگ محيط زيست در جامعه به كار اندازد.

 

آب

آب مايه حيات است، زندگي تمام جانداران به آب وابسته است و تمام فعاليت‌هاي انسان هم به آب نياز دارد بيشترين مصرف آب در سه بخش كشاورزي، صنعت و مصارف خانگي است. مقدار آب توليد شده در طبيعت تقريباً ثابت است ولي به دليل افزايش بي‌رويه جمعيت و مصرف نادرست از اين منابع ارزشمند، امروزه با بحران آب مواجه شده‌ايم.

آب به دو صورت آبهاي سطحي و زيرزميني وجود دارد آن بخش از آب برف و باران كه روي زمين جاري است و به صورت نهرها، رودخانه‌ها، تالاب‌ها و درياها ديده مي‌شود آب سطحي ناميده مي‌شود و بخش ديگر هم در زمين نفوذ مي‌كند و آبهاي زيرزميني را به وجود مي‌آورد و ما به وسيله چشمه ، قنات و حفر چاه به آنها دسترسي پيدا مي‌كنيم.

آب در منازل براي پخت و پز، شست و شو و آبياري گياهان به كار مي‌رود اما آيا فكر مي‌كنيد همه آبي را كه ما روزانه در خانه‌هاي خود استفاده مي‌كنيم واقعاً ضروري است؟ خوب است هريك از ما قبل از اين كه شير آب را باز مي‌كنيم با خود بينديشيم كه براي انجام كار موردنظر واقعاً به چه مقدار آب نياز داريم و به دنبال اصلاح روش مصرف آب و يافتن راههاي صحيح و كاربردي براي صرفه‌جويي در اين ماده حياتي باشيم.

 

راههاي جلوگيري از مصرف بي‌رويه آب در منزل

اولين گام نصب وسيله‌اي به نام سر شير‌هاي پودر كننده و يا فشار شكن روي شيرهاي آب است كه به علت مخلوط كردن هوا با آب سبب مي‌شود در عين داشتن فشار زياد آب مقدار كمي آب مصرف شود اين وسيله در تمام مغازه‌هاي شيرآلات فروشي وجود دارد و قيمت زيادي هم ندارد.

با مراقبت از شيرهاي آب، تعويض و تعمير آنهايي كه چكه مي‌كند و بستن شيرهايي كه بي‌دليل باز مانده‌اند، به ميزان زيادي از هدر رفتن آب جلوگيري مي‌كنيم.

به ياد داشته باشيم شيري كه باز گذاشته مي‌شود در هر دقيقه بين 19-11 ليتر آب وارد فاضلاب مي‌كند. پس چه خوب است هنگام مسواك زدن، وضو گرفتن و ساير شستشوها شير آب را باز نگذاريم.

در فصول سرد به هنگام استحمام براي گرم شدن حمام از جريان مداوم آب گرم استفاده نكنيم. براي گرم كردن فضاي حمام مي‌توان از وسيله گرم‌كننده بي‌خطري استفاده كرد.

در هنگام شستن ظروف بهتر است ابتدا ظروف غذا را تا حد امكان از باقيمانده‌هاي غذا پاك كرده و آنها را به مدت كوتاهي خيس كنيم و پس از شستشو ، ظروف را در يك لگن آب قرار دهيم. به اين ترتيب آبكشي آنها هم سريع‌تر و هم با مصرف آب كمتري انجام مي‌شود.

هنگام استفاده از ماشين لباسشويي و يا ظرفشويي از حداكثر ظرفيت آن استفاده شود زيرا در هر بار استفاده از آنها مقدار زيادي آب و برق هدر مي‌رود، هيچگاه ماشين را براي چند تكه لباس و يا ظرف روشن نكنيم.

براي تميز كردن حيات و كوچه از جارو به جاي فشار آب استفاده كنيم.

براي تميز كردن خودرو به جاي استفاده از جريان پرفشار آب مي‌توان از يك سطل آب و يك تكه اسفنج يا پارچه استفاده كرد.

از مواد غذايي استفاده بهينه كنيم زيرا براي توليد مواد غذايي به منابع طبيعي از جمله آب و محيط زيست فشار زيادي وارد مي‌شود.

ما مي‌توانيم در منازل خود باغچه‌اي زيبا داشته باشيم بدون اينكه بيشتر از مصرف معمولي خود آب مصرف كنيم با استفاده دوباره از آب، براي مثال : استفاده از آبي كه براي شست و شوي ميوه‌ها و سبزيجات هدر مي‌رود چنين كاري ممكن است.

اگر چند بطري آب درون يخچال بگذاريم، نيازي نيست براي نوشيدن آب شير را باز بگذاريم تا آب آن خنك شود.

چه خوب است با رفتار صحيح خود ، ارزش اب را عملاً به كودكانمان ياد داده و آنها را به صرفه‌جويي در مصرف آب تشويق كنيم.

تا حدامكان براي آبياري فضاي سبز از آب شرب استفاده نكنيم.

براي جلوگيري از تبخير آب، بهترين زمان براي آبياري باغچه شب هنگام يا صبح زود است.

ريشه‌هاي درختان و پوشش گياهي با ايجاد منافذي در خاك سبب نفوذ بهتر آب باران به درون زمين مي‌شوند. آنها را حفظ كنيم.

هرچند وقت يكبار با يادداشت شماره كنتور قبل از خواب و كنترل آن در صبح روز بعد مي‌توان به نشت در لوله‌كشي ساختمان پي برد.

 

عوامل اصلي آلودگي آب :

    0    فاضلاب‌هاي شهري و خانگي

    0    فاضلاب‌هاي صنعتي

    0    آلودگي آب با سموم و كودهاي شيميايي

 

آلودگي آب در منازل

ما در منازل خود مقدار زيادي آب مصرف مي‌كنيم كه به دنبال آن فاضلاب فراواني توليد مي‌شود. پس از تصفيه آب موجود در فاضلاب ، از آن براي آبياري محصولات كشاورزي استفاده مي‌شود. اما بسياري از مواد كه به فاضلاب راه يافته‌اند در مراحل مختلف تصفيه از آن جدا نشده و به هنگام آبياري زمين‌هاي كشاورزي جذب محصولات كشاورزي شده و به اين ترتيب ما با استفاده از آنها دچار بيماري‌هاي مختلفي از جمله مسموميت‌ها و بيماريهاي صعب‌العلاج مي‌شويم.

انواع پاك‌كننده‌ها مانند پودرهاي رخت‌شويي، مايع ظرف‌شويي و سفيد‌كننده‌ها، انواع مواد نفتي همچون تينرها، حلال‌ها، جلا دهنده‌ها ، روغن‌هاي سوخته از جمله مواد خطرناكي هستند كه ما وارد فاضلاب مي‌كنيم.

پس چه خوب است قبل از وارد كردن اين مواد به فاضلاب كمي با خود فكر كنيم آيا راه بهتري براي رهايي از آنها وجود دارد؟

 

راه‌هاي عملي براي كاهش آلودگي منابع آب

از پودرهاي رخت‌شويي، مايعات ظرفشويي، پاك‌كننده‌ها و سفيدكننده‌ها در حد نياز استفاده كنيم. كف زياد نمي‌تواند سبب تميزتر شدن ظروف يا لباس‌ها شود بلكه نتيجه اين كار توليد فاضلاب و آلودگي بيشتر است.

تينرها، حلال‌ها و جلادهنده‌ها را به اندازه نيازمان بخريم زيرا نگهداي اين مواد در خانه به دليل آتش‌زا بودن خطرناك است و ريختن آنها درون فاضلاب يا روي زمين نيز باعث آلودگي منابع آب مي‌شود.

مراقب باشيم نفت، بنزين و روغن موتور وارد آبهاي سطحي يا سيستم فاضلاب نشود.

بهتر است به جاي رنگ‌هاي روغني از رنگهاي پلاستيكي استفاده كنيم زيرا اين رنگها خطر كمتري براي محيط زيست دارند چه خوب است آنها را به اندازه مصرف تهيه كنيم، باقيمانده آن را دور نريخته و براي مصارف بعدمان نگه داشته و يا در اختيار دوستان و همسايگان قرار دهيم.

بازيافت: بازيافت يا بازيابي نام روشهايي است كه به كمك آن مي‌توانيم مواد مصرف شده را حفظ كنيم و دوباره مورد استفاده قرار دهيم. انسان امروزه موادي نظير كاغذ، شيشه، فولاد و آلومينيوم را به مقدار فراوان براي توليد كتاب، روزنامه ، پاكت، جعبه، ظروف شيشه‌اي ، قوطي ، وسايل نقليه و بسياري چيزهاي ديگر به كار مي‌گيرد.

مردم اين مواد را پس از مصرف دور مي‌ريزند و اين مسئله دو مشكل اساسي را به وجود مي‌آورد اول اين كه بايد مقدار زيادي زباله را دفع كنيم تا بهداشت محيط حفظ شود مشكل دوم نيز آن است كه هر روز تقاضا براي مواد خامي كه اين محصولات از آنها ساخته مي‌شود افزايش مي‌يابد، منابع موجود در زمين محدود هستند و اگر در روش مصرف خود تغييري ندهيم خيلي سريع به پايان مي‌رسند.

امروزه در كشورهاي صنعتي براي تهيه روزنامه‌ها به ميزان 25 تا 50 درصد از كاغذ بازيافت شده استفاده مي‌كنند، در صنعت بسته‌بندي نيز 80 درصد جعبه‌هاي مقوايي، بازيافتي هستند.

زباله‌ها موادي هستند كه ظاهراً به درد نخور بوده و دور ريخته مي‌شود، زباله‌هاي خانگي شامل پس مانده مواد خوراكي، كاغذ ، شيشه ، مقوا، فلزات ، پلاستيك و است .

هركدام از ما به طور متوسط روزانه يك كيلوگرم زباله توليد مي‌كنيم به عبارت ديگر مواد غذايي و كالاهايي را كه با زحمت زياد و وارد شدن خسارتهاي فراوان به محيط زيست توليد كرده‌ايم به راحتي به صورت زباله در مي‌آوريم كه براي دفع آن به زمين زيادي نياز است.

 

چه بايد كرد؟

اولين نكته استفاده صحيح و بهينه از كالاهاست. با اين كار علاوه بر صرفه‌جويي در هزينه خانواده ، مصرف مواد اوليه و انرژي، مقدار كمتري نيز زباله توليد كرده‌ايم.

دومين نكته در مديريت زباله، جداسازي مواد تشكيل‌دهنده زباله براي بازيافت كردن آنهاست.

 

فوايد بازيافت

بازيافت زباله ، سه فايده مهم براي محيط زيست دارد!

1- صرفه‌جويي در مصرف مواد خام: ما به كمك بازيافت زباله در مصرف منابع طبيعي صرفه‌جويي كرده‌ايم زيرا به جاي استفاده از مواد خام براي توليد محصولات نو ، از مواد بازيافتي استفاده مي‌كنيم.

2-صرفه‌جويي در مصرف انرژي: البته براي بازيافت مواد زايد هم نياز به مقداري انرژي است اما انرژي لازم براي بازيافت زباله خيلي كمتر از انرژي مورد نياز براي توليد محصولات جديد از مواد خام است. براي مثال ساختن آلومينيوم از آلومينيوم بازيافت شده 90 درصد انرژي كمتر از ساختن آن از سنگ معدن نياز دارد.

3- نياز به فضاي كمتر براي دفن زباله ، مواد قابل بازيافت و مراحل آن : در گام اول براي بازيافت زباله‌ها بايد مواد قابل تجزيه مثل پسمانده‌هاي آشپزخانه و مواد غذايي را از ساير زباله‌ها جدا كرده و سعي شود فقط اين مواد را در كيسه زباله ريخته و به ماشين‌هاي مخصوص حمل زباله تحويل دهيم.

اين مواد را به نوعي كود به نام كمپوست تبديل مي‌كنند كه براي اصلاح خاك و جبران مواد غذايي از دست رفته به كار مي‌رود.

در مرحله بعد بايد مواد قابل بازيافت را از زباله‌ها جدا كنيم. شيشه، كاغذ، پلاستيك و انواع فلزات از بهترين مواد براي بازيافت هستند.

الف- كاغذ : آيا مي‌دانيد ك براي توليد يك تن كاغذ نياز به قطع 17 اصله درخت بالغ است اگر هر شخصي كاغذهاي باطله‌اش را در طول يك سال جمع كند معادل 5/1 اصله درخت مي‌شود و اگر همه ما ايرانيان اين كار را انجام دهيم از قطع شدن 100 ميليون درخت در طول يك سال جلوگيري كرده‌ايم بنابراين :

روزنامه‌ها و كاغذهاي باطله و دفترچه‌هاي تمام شده بچه‌ها را هرگز دور نريزيم ، آنها را از ساير زباله‌ها جدا كرده و به مأموران بازيافت تحويل دهيم.

اشيايي مثل پاكت‌ها و پوشه‌ها را دور نيندازيم تا در موقع لزوم از آنها استفاده كنيم.

ب- مواد پلاستيكي: آيا مي‌دانيد كه پلاستيك‌ها از نفت كه منبعي تمام‌شدني است تهيه شده ولي به علت غيرقابل تجزيه بودن از زباله‌هاي پايدار و آلوده‌كننده محيط زيست محسوب مي‌شود. 30درصد از پلاستيك‌هاي توليد شده در بسته‌بندي به كار مي‌روند پس چه خوب است:

هنگام خريد از بسته‌بندي‌هاي زايد توسط فروشنده جلوگيري كنيم.

از كيسه‌هاي پلاستيك خشك و غيرآلوده چندين بار استفاده كنيم و در پايان هم براي جمع‌آوري زباله‌هايمان از آنها استفاده كنيم.

براي خريد از ساك‌هاي پارچه‌اي استفاده كنيم.

سعي كنيم در مراسم و مهماني‌ها از ظروف قابل شست و شو به جاي ظروف يكبار مصرف استفاده كنيم.

ج- شيشه : آيا مي‌دانيد كه بطري شيشه‌اي را كه امروز دور مي‌اندازيم تا 1000 سال ديگر هم به صورت زباله در روي زمين باقي مي‌ماند.

براي توليد شيشه بايد مقدار زيادي شن و ماسه از زمين استخراج شود كه اين كار نياز به مصرف مقدار زيادي انرژي و آب دارد.

بازيافت شيشه سبب جلوگيري از حفاري‌هاي جديد در معادن شن و ماسه ، صرفه‌جويي در مصرف انرژي و آب مي‌شود از طرف ديگر نياز به فضاي كمتري براي دفن زباله‌هاي شيشه‌اي است.

ما مي‌توانيم با جدا كردن انواع ظروف شيشه‌اي شكسته، شيشه‌هاي مربا ، سس و غيره در منازل گام بزرگي در جهت بازيافت شيشه‌ها برداريم.

در صورت امكان بطري‌هاي شيشه‌اي را برحسب رنگ جدا كرده و درب‌ها و گلوبندهاي سربي دور آنها را جدا كنيم.

د- آلومينيوم : آيا مي‌دانيد اگر قوطي آلومينيومي را دور بيندازيد بعد از 500 سال هنوز هم به صورت زباله باقي خواهد ماند.

به كمك بازيافت هر تن آلومينيوم ، حدود هزار دلار صرفه‌جويي ارزي مي‌شود.

آلومينيوم مي‌تواند بارها ذوب شود و به قوطي يا ظرف جديدي تبديل گردد.

نه تنها قوطي و ظروف آلومينيومي قابل بازيافت‌اند بلكه ورقه‌هاي آلومينيومي بشقاب پيتزا و شيريني هم قابل بازيافت هستند آنها را هم جدا كرده و با ساير زباله‌ها دور نريزيم.

 

زباله‌هاي خطرناك

بعضي از زباله‌هاي توليد شده در خانه‌ها از مواد بسيار خطرناك به شمار مي‌آيند مانند باطري‌هاي مختلف، لامپ‌هاي مهتابي و جيوه‌اي، لوازم الكتريكي و   . اين وسايل داراي مواد خطرناكي هستند كه سلامت ما و محيط زيست را تهديد مي‌كند چه خوب است از لوازم خانگي يا اسباب‌بازيهاي باطري‌دار كمتر استفاده كنيم. ساعتهاي اتوماتيك بهتر از ساعتهايي است كه با باطري كار مي‌كند.

باطري‌ها را در دسترس بچه‌ها قرار ندهيم.

از قراردادن لامپ‌هاي مهتابي و جيوه‌اي و يا لامپهاي سوخته در محلي كه احتمال شكستن آنها وجود دارد خودداري كنيم، مواد موجود در آنها به شدت محيط زيست را آلوده مي‌كند.