ساعت ۱۱:۳٢ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٤/٢/۱٩  کلمات کلیدی:

ناحيه چيست ؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟

به نام يگانه خالق موجود كه با قدرت بي‌نهايتش سرزمينهاي مختلفي را به وجود آورد مفهوم ناحيه يكي از مفاهيم اصلي در مطالزعات جغرافيايي است. جفرافيدانان از ديرباز سطح زمين را به واحدهاي جغرافيايي كه در آن پديده‌ها با هم تجانس و وحدت دارند تقسيم كردند عامل تمايز اين واحدهاي جغرافيايي تفاوت مكانها و پديده‌هاي موجود در آنهاست. عاملاصلي در يك ناحيه وحدت و همدلي نسبي است. يك ناحيه جغرافيايي با ناحيه مجاور آن متفاوت است وقتي كه يك فضاي جغرافيايي را براساس ضوابط يا معيارها به واحد كوچكتري تقسيم كنيم به طوري كه با واحد مجاور تفاوت داشته باشند ناحيه‌بندي كرده‌ايم. معيارهايي براي تعيين حدود يك ناحيه وجود دارد اين معيار ممكن است عوامل طبيعي توپوگرافي، آب و هوا، خاك و پوشش گياهي باشد. ممكن است عوامل يا معيار انساني باشد مثل مذهب، زبان، فعاليت اقتصادي انتخاب معيار و ملاك براي تعيين حدود يك ناحيه به ذهن و فكر جغرافيدان بستگي دارد.

نواحي طبيعي

جغرافيدان براي تقسيم‌بندي نواحي طبيعي از چند عامل استفاده ميكنند كه مهمترين آن عبارتند از آب و هوا، پوشش گياهي و خاك.


آب و هوا

يكي از مهمترين ويژگي‌هاي نواحي طبيعي آب و هواست دما و بارش مهمترين عناصر آب و هوا به شمار مي‌آيند.

دما

دما براثر تابش خورشيد برسطح زمين پديد مي‌آيد. اولين و مهمترين تأثير خورشيد بر جو اتمسفر مي‌گذارد. در عرضهاي جغرافيايي پايين و نواحي استوايي نور خورشيد در تمام ايام سال تقريباً به حالت قائم مي‌تابد اما هر قدر به عرضهاي جغرافيايي بالاتر نزديك مي‌شويم زاويه تابش مايلتر مي‌شود. اين امر موجب پديد آمدن سه ناحيه متفاوت از نظر دما مي‌شود. ناحيه حاره، ناحيه معتدل و ناحيه سرد يا قطبي.

بارش

بارش ديگر عنصر مهم آب و هوايي است كه در تقسيم‌بندي نواحي آب و هوايي از آن استفاده مي‌كنند مقدار بارش روزانه يا شدت بارندگي از نظر مسائل مربوط به فرسايش خاك و كشاوزي اهميت دارد براساس ويژگيهاي  عمدة بارش از قبيل بارندگي سالانه توزيع فصلي بارش و بالاترين بارش روزانه ايران به شش ناحيه بارشي تقسيم شده است.

1ـ ناحيه خزر غربي 2ـ ناحيه خزر شرقي 3ـ ناحيه كردستان 4ـ ناحيه آذربايجان و زاگرس 5ـ ناحيه خراسان 6ـ ناحيه داخلي

تعيين نواحي آب و هوايي

اقليم شناسان با استفاده از معيارهاي مختلف نواحي اقليمي جهان را بررسي و تقسيم‌بنديهايي كرده‌اند يكي از معروفترين اين تقسيم‌بندي  طبقه‌بندي كوپن است. اين طبقه‌بندي براساس سه معيار بارش دما و پوشش گياهي انجام شده است.

  

پوشش گياهي و زندگي جانوری

 

به مجموعه‌اي از موجودات زنده و محيط فيزيك غيرزنده‌اي كه اين موجودات با آن در ارتباطند اكوسيستم مي‌گويند. گياهان و جانوران از طريق مبادلة ماده و انرژي با هم ارتباط متقابل دارند. البته همه اين فرايندهاي انرژي مورد نياز خود را از خورشيد به دست مي‌آورند.

جانوران نمي‌توانند غذا بسازند به همين دليل به گياهان وابسته‌اند بنابراين نقاطي كه انبوه‌ترين پوشش گياهي را دارند مانند نواحي استوايي تعيين حدود ناحيه جانوري به علت متحرك بودن حيوانات و مهاجرت‌هايي كه در طول سال انجام مي‌دهند. مشكل‌تر و مرزهاي اين نوع نواحي متغير است.


 

خاك

گياهان علاوه بر آب و انرژي خورشيد به خاك نيازمندند خاك محصول نهايي هوازدگي و نتيجة تخريب فيزيكي و شيميايي سنگ‌هاست. در تشكيل خاك عواملي چون سنگ اوليه اقليم، شيب زمين، زمان تشكيل و زندگي گياهي و جانوري خاك دخالت دارند. باقي‌مانده گياه و اجساد جانوران با گذشت زمان مي‌پوسد و موجب افزيش هوموس خاك مي‌شود. هوموس يا گياه‌خاك بخش آلي خاك گفته مي‌شود.

خاك‌هاي نواحي قطبي و سردسير

در نواحي جنب قطبي شمال كانادا، اروپا و آسيا است و بعلت يخبندان شديد و كنده شدن عمل تجزية خاك اين مناطق از نظر هوموس و تركيبات كربني فقير است. معروفترين خاك اين ناحيه پودزول نام دارد.

خاك نواحي معتدل:

در اين نواحي به علت بارش نسبتاً كافي گياهان رشد مي‌كنند از بهترين انواع خاك اين نواحي مي‌توان چرنوزيوم نام برد. كه هوموس فراوان دارد و در جنوب روسيه ناحيه پامپا در آرژانتين و پريري در آمريكاي شمالي ديده مي‌شوند.

خاك نواحي مرطوب استوايي در اين ناحيه پوشش گياهي انبوه است اما در اثر بارش فراوان كانيها و هوموس خاك شسته مي‌شود و خاك فقير مي‌شود. اين ناحيه لاتريت نام دارد. و به رنگ زرد يا قرمز است.


 

خاك نواحي بياباني

اين خاكها در نواحي خشك كم گياه و فاقد گياه تشكيل مي‌شوند هر چند كانيهاي فراوان دارند اما از نظر مواد آلي فقيرند. خاك اين ناحيه هم سيروزوم نام دارد.

عوامل اقتصادي:

معيار ديگري كه براي تقسيم بندي نواحي به كار مي‌رود عوامل اقتصادي است. براي مثال در نواحي مختلف محصولات كشاورزي متفاوتي به عمل مي‌آيد از آنجا كه عواملي چون آب و هوا، نوع خاك، دسترسي به ماشين آلات، سم و كود و نظاير آن در مكانهاي مختلف متفاوت است. نواحي مختلف براساس نوع محصولات كشاورزي پديد مي‌آيد. گاهي در برخي از نواحي استخراج نوعي از منابع معدني با توليد يك كالا تخصصي مي‌شود علل عمدة چنين پديده‌اي نزديكي به معادن، دسترسي به سرمايه نيروي كار بازار مصرف و امكان حمل و نقل آسان است.

ناحيه نفت‌خيز اطراف خليج فارس ناحيه‌اي بوت در ايالت مونتناي آمريكا كه به توليد و استخراج مس مشهور است و ناحيه آسياي جنوب شرقي كه به توليد وسايل صوتيو تصويري و ابزارهاي الكترونيكي اختصاص يافته است، نمونه‌هايي از اينگونه نواحي هستند. شيوه‌هاي تجارت و بازرگاني نيز در برخي نواحي چشم‌اندازهاي خاصي به وجود مي‌آورد. كه اينگونه نواحي را از نواحي مجاور متمايز مي‌سازد. از ديگر ملاكهاي تقسيم‌بندي نواحي عامل ثروت و فقر يا توسعه‌يافتگي و توسعه‌نيافتگي است. يكي از معيارهاي رايج در تقسيم‌بندي نواحي ميزان درآمد سرانه كشورها يا نواحي است براي اندازه‌يري توسعة انساني سه عامل قدرت خريد،ميزان با سوادي و اميد به زندگي مورد توجه قرار مي‌گيرند و پس از جمع اين سه عامل و بدست آوردن يك شاخص نواحي مختلف از نظر  توسعة انساني روي نقشه نمايش داده مي‌شوند. سازمانها و اطلاعيه‌هاي اقتصادي و تجاري كه نيز موجب بهم پيوستن كشورهاي عضو مي‌شود.

 

 

 

 

 

 

مرزهاي ناحيه

تعيين مرززهاي دقيق نواحي كار دشواري است لبته مرز نهايي طبيعي مثلاً خاكهاي چربنوزيوم يا زيست بوم جنگل‌هاي استوايي را آسانتر از نواحي فرهنگي و انساني ميتوان تعيين كرد مرزهايي كه بر روي نقشه‌ها ترسيم مي‌شوند قراردادي هستند و در واقع در روي زمين وجود ندارند.

علاوه بر اين مرزهاي نواحي قابل تغييرند مثلاً با فعاليت‌هاي انساني ممكن است پوشش گياهي خاص يك ناحيه از بين برود. يا كشت نوعي ديگر از محصولات در مجاورت كشت قبلي انجام مي‌پذيرد يا جايگزين آن مي‌شود.

كانون ناحيه

هر ناحيه‌اي جغرافيايي داراي كانون مركزي است كه عوامل وحدت و تجانس به خوبي و وضوح در آن ديده  مي‌شود. روش‌هاي جديد ناحيه‌بندي امروزه براي ناحيه‌بندي از روش‌هاي جديد نقشه‌كشي تفسير عكسهاي هوايي سيستم‌هاي اطلاعات جغرافيايي و به ويژه روشهاي آماري و رياضي استفاده مي‌شود. جغرافيدانان پس از تعيين معيارها و شاخه‌هاي ناحيه‌بندي با ساتفاده از روشهاي آماري و كمي فراواني تكرار پديده‌ها در واحد سطح ضريب همبستگي و غيره

ميزان وحدت و تجانس را در يك ناحيه تعيين مي‌كنند و آن را به وسيله نقشه نمايش مي‌دهند.


 

معرفي منابع براي مطالعه بيشتر:

1ـ دكتر نظريان اصغر، سير تحولات مفاهيم و پژوهشهاي ناحيه‌اي در جغرافيا، مجلة رشد، آموزش جغرافيايي شماره‌هاي 19 و 20.

2ـ دكتر بهروز فاطمه، زمينه‌هاي قالب در جغرافياي انساني، انتشارات دانشگاه تهران، ص.ص 22،130،83

3ـ دكتر منشي‌زاده رحمت‌اله، جهان اسلام و تحولات ساختاري با مقدمه‌اي از استاد دكتر محمدحسن گنجي انتشارات مسحي

4ـ دكتر نظريان اصغر، مباني و روش مطالعات ناحيه‌اي در ايران و رشد آموزش جغرافياي شمارة 8.

معرفي برخي سايت‌هاي اينترنتي مرتبط با جغرافيا و زمين اسي

1.                      www.ul.ac.Iv/red/rcgsss/climate/magazien

2.                      www.digtal-wisdom.org

3.                      www.maps-online.betشن

 

 

 


 
ساعت ٢:٤٤ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٤/٢/٢  کلمات کلیدی:

سلام اگر سوالاتی در باره جغرافيا ( چه درسی و چه غير درسی) با ما در ميان بگذاريد تا به آن ها جواب دهيم . هميشه سبز و بهاری باشيد .